Debati për reformën zgjedhore është fokusuar sërish te një nga pikat më të ndjeshme të procesit: kufiri mes shtetit dhe partisë në pushtet. Në tryezën e radhës, KQZ ka kërkuar që Kodi i ri Zgjedhor të vendosë rregulla të qarta për të frenuar përdorimin e burimeve publike në funksion elektoral, një problem i denoncuar prej vitesh, por që shpesh mbetet mes ankesave dhe mungesës së ndëshkimit real.
Celibashi kërkon një filozofi të re rregullatore
Komisioneri Ilirjan Celibashi kërkoi që kodi i ri zgjedhor të parashikojë shprehimisht ndarjen mes shtetit dhe partisë në pushtet, jo thjesht si parim politik, por si standard të administrimit zgjedhor.
Sipas tij, ligji duhet të jetë i qartë, kompetencat mbikëqyrëse efektive dhe përgjegjësia reale e proporcionale. Celibashi argumentoi se në vende të ndryshme të OSBE-së ky standard ka edhe peshë kushtetuese ose ligjore, çka e bën kërkesën për ndryshim më shumë se një debat teknik.
Mazhoranca pranon vështirësinë, por jo një zgjidhje absolute
Nga ana e mazhorancës, Damian Gjiknuri e paraqiti çështjen si një balancë të vështirë mes nevojës për të qeverisur dhe detyrimit për të mos krijuar avantazhe të padrejta në zgjedhje.
Sipas këtij qëndrimi, synimi është një paketë ligjore brenda vitit. Megjithatë, vetë formulimi lë të kuptohet se negociata do të përqendrohet jo te ndarja e prerë e shtetit nga fushata, por te masa që shumica është e gatshme të pranojë pa cenuar hapësirën e saj të veprimit.
Opozita ngre çështjen e patronazhistëve dhe zbatimit të ligjit
Në prani të ekspertëve ndërkombëtarë, opozita kërkoi goditje ndaj patronazhistëve dhe sanksionim të shkelësve të ligjit, duke e zhvendosur debatin nga prodhimi i rregullave të reja te moszbatimi i atyre ekzistuese.
Oerd Bylykbashi theksoi se numri i ankesave nuk përputhet me numrin e sanksioneve, duke ngritur pikëpyetje mbi efektivitetin real të mekanizmave aktualë. Mesazhi i opozitës është se një kornizë më e rëndë ligjore ka pak vlerë nëse shkeljet nuk ndëshkohen.
OSBE dhe BE kërkojnë dialog për një garë më të barabartë
Në tryezën për parandalimin e keqpërdorimit të burimeve shtetërore, përfaqësues të OSBE-së dhe BE-së bënë thirrje për dialog mes palëve, me synimin për ndryshime ligjore që garantojnë një fushë më të barabartë loje.
Thirrja ndërkombëtare e mban debatin në binarët e reformës, por çështja kryesore mbetet e njëjtë: nëse politika do të pranojë rregulla që kufizojnë realisht avantazhin e pushtetit gjatë zgjedhjeve, apo nëse reforma do të mbetet sërish te formulimet e përgjithshme.
Pika më e debatueshme nuk duket të jetë mungesa e diagnozës, por mungesa e garancive se rregullat do të zbatohen njësoj për të gjithë.
Nëse kjo reformë do të prodhojë standarde reale apo vetëm një kompromis tjetër politik, kjo do të varet nga sa larg do të shkojnë palët për të prekur mekanizmin më të ndjeshëm të zgjedhjeve: përdorimin e shtetit në funksion të pushtetit.