Një problem teknik në rrjetin e komunikimit të kontrollit të trafikut ajror detyroi autoritetet amerikane të ndalojnë për orë të tëra fluturimet në të gjithë vendin. Versioni paraprak i autoriteteve e lidh incidentin me një ruter të vetëm, ndërsa vetë zyrtarët pranojnë se sistemi mbetet i brishtë dhe se një skenar i ngjashëm mund të përsëritet.
Ndalim kombëtar për shkak të një problemi komunikimi
Administrata Federale e Aviacionit në SHBA, FAA, urdhëroi të premten ndalimin e të gjitha fluturimeve në rang kombëtar, duke e justifikuar vendimin me “rrethana të jashtëzakonshme” dhe arsye sigurie.
Sipas shpjegimit zyrtar, problemi preku komunikimet e nevojshme për kontrollin e trafikut ajror dhe u shtri në 17 nga 22 qendrat e FAA-së në vend. Pikërisht pamundësia për të identifikuar menjëherë shkakun rrënjësor e shtyu agjencinë drejt bllokimit total të fluturimeve.
Dyshimet mbi një ruter të instaluar gjatë mirëmbajtjes
Reuters raportoi se i gjithë defekti mund të jetë shkaktuar nga një ruter i vetëm, i instaluar nga kontraktori qeveritar L3Harris. Sipas Sekretarit të Transportit Sean Duffy, kompania po kryente mirëmbajtje rutinë për kalimin nga linjat e vjetra të bakrit në fibër optike në të paktën një vendndodhje të largët.
Zyrtarët amerikanë po shqyrtojnë disa pista: nëse bëhet fjalë për gabim njerëzor, problem gjatë instalimit apo një pajisje me defekt. Sipas Duffy, ende nuk ka një përfundim zyrtar mbi arsyen e saktë që shkaktoi bllokimin.
Sipas versionit të paraqitur nga autoritetet, ruterët e rinj nisën të përmbytnin pajisje të tjera me më shumë se 1 mijë tentativa lidhjeje çdo katër deri në pesë sekonda, duke krijuar paqëndrueshmëri në të dhënat që përdoren për komunikimin mes avionëve, radarëve dhe objekteve të FAA-së.
Një rrjet i vjetër që po kushton miliarda
Incidenti ka rikthyer në qendër të vëmendjes problemin e hershëm të infrastrukturës së vjetëruar të kontrollit ajror në SHBA. Vetë autoritetet kanë pranuar se sistemi aktual nuk i përmbush nevojat dhe se ruterët që po zëvendësohen janë rreth 25 vjeç, ndonëse sipas zyrtarëve duhej të ishin ndërruar që në vitin 2006.
FAA shpenzon rreth 1 miliard dollarë në vit vetëm për të mbajtur në punë rrjetin e trashëguar me tela bakri, ndërsa përpiqet ta kalojë atë në komunikime me fibër. Agjencia ka marrë 12.5 miliardë dollarë nga Kongresi për modernizim, ndërsa nga drejtuesit janë kërkuar edhe 50 miliardë dollarë të tjerë për kontrollin ajror dhe aeroportet.
Tabloja bëhet edhe më problematike nga fakti se FAA vazhdon të mbështetet në teknologji shumë të vjetra, përfshirë kompjuterë Compaq dhe pjesë këmbimi të siguruara në tregje dytësore si eBay.
Sinjal i përsëritur, jo incident i izoluar
Ky nuk është rasti i parë kur një defekt relativisht i vogël prodhon pasoja të mëdha në trafikun ajror amerikan. Në vitin 2023, një tjetër ndalim kombëtar i fluturimeve që zgjati 90 minuta dhe preku 11 mijë fluturime u shkaktua nga fshirja aksidentale e skedarëve nga një kontraktor qeveritar.
Edhe muajt e fundit kanë sjellë episode të tjera, nga ndërprerje të fibrave optike deri te dështime qarku që kanë vonuar ose anuluar mijëra fluturime. Kjo e bën paralajmërimin e autoriteteve se problemi mund të ndodhë sërish jo thjesht një masë kujdesi, por një tregues të qartë të dobësive strukturore të sistemit.
Ndërkohë, L3Harris deklaroi se po bashkëpunon me FAA-në për hetimin dhe se ka përfunduar më shumë se 70% të konvertimit të planifikuar nga bakri në fibër optike.
Pavarësisht garancive për modernizim, ngjarja e fundit nxjerr sërish në pah sa i ekspozuar mbetet një nga sistemet më kritikë të transportit në SHBA.
Për momentin, shkaku përfundimtar mbetet i paqartë, ndërsa vetë institucionet amerikane pranojnë se rrjeti mund të dështojë përsëri nëse nuk përmirësohet në mënyrë të plotë.