Sa nga kostoja reale e një vendi pune përfundon te punonjësi dhe sa i kalon shtetit? Sipas raportit të vitit 2026 nga Tax Foundation, përgjigjja ndryshon fort nga një vend europian në tjetrin. Të dhënat tregojnë se barra mbi punën mbetet e lartë në shumë ekonomi të BE-së, ndërsa në vende si Mbretëria e Bashkuar apo Qipro niveli është dukshëm më i ulët.
Çfarë mat realisht “hendeku tatimor”
Sipas raportit, treguesi mat pjesën e kostos totale të punës që përfundon në buxhetin e shtetit përmes tatimit mbi të ardhurat personale dhe kontributeve sociale, si nga punëmarrësi ashtu edhe nga punëdhënësi.
Kjo do të thotë se nuk bëhet fjalë vetëm për sa i mbahet punonjësit nga paga, por edhe për koston shtesë që kompania paguan mbi pagën bruto. Pikërisht këtu del edhe diferenca reale mes asaj që kushton një vend pune dhe asaj që merr në dorë punonjësi.
Nga Qipro te Belgjika: diferenca që ndan Europën
Sipas Tax Foundation, për një punonjës beqar pa fëmijë me pagë mesatare, barra mbi punën në vitin fiskal 2025 varion nga 26.4% në Qipro deri në 50.8% në Belgjikë, për 28 vende europiane, përfshirë shtetet e BE-së dhe Mbretërinë e Bashkuar.
Belgjika është i vetmi vend ku hendeku tatimor kalon 50%. Në krahun tjetër, Qipro, Malta, Mbretëria e Bashkuar, Irlanda, Kroacia dhe Greqia renditen nën një të tretën.
Mesatarja për BE-në dhe Mbretërinë e Bashkuar është 38.9%, ndërsa në shumicën e vendeve të BE-së ky tregues qëndron mbi 40%.
Gjermania dhe Franca dukshëm mbi Britaninë
Raporti evidenton një diferencë të fortë mes modeleve fiskale të vendeve të mëdha europiane. Gjermania ka hendekun e dytë më të lartë me 46.6%, ndërsa Franca ndjek me 44.6%. Në Mbretërinë e Bashkuar, sipas të njëjtit burim, niveli është 29.2%, i treti më i ulët mes 28 vendeve të marra në analizë.
Në terma krahasues, barra mbi punën në Gjermani rezulton 59.4% më e lartë se në Britani, ndërsa në Francë 52.7% më e lartë. Italia me 42.5% dhe Spanja me 40.1% janë gjithashtu mbi pragun 40%.
Sipas raportit dhe interpretimit të ekonomistit Alex Mengden nga Tax Foundation, këto dallime lidhen me mënyrën si financohen shëndetësia, pensionet, papunësia dhe përfitimet e tjera sociale. Në vende si Gjermania dhe Franca, pesha mbështetet më shumë te kontributet e detyrueshme, çka rrit barrën mbi punën.
Jo vetëm niveli, por edhe kush e paguan barrën
Shifra totale nuk tregon gjithë historinë. Sipas të dhënave të cituara, përbërja e barrës ndryshon ndjeshëm nga një vend në tjetrin: diku rëndon më shumë mbi punonjësin, diku mbi punëdhënësin.
Danimarka është një shembull i qartë: ka normën më të lartë të tatimit mbi të ardhurat personale, 35.3%, por një hendek total më të ulët për shkak të kontributeve shumë të ulëta sociale dhe përfitimeve në para. Në të kundërt, kontributet e punëmarrësve arrijnë deri në 34.2% në Rumani, ndërsa kontributet e punëdhënësve kalojnë 25% në vende si Sllovakia.
Sipas raportit, ky dallim është thelbësor për të kuptuar se kush e mban realisht barrën fiskale të një vendi pune: punonjësi, biznesi apo të dy bashkë.
Metodologjitë ndryshojnë, edhe shifrat lëvizin
Në material përmenden edhe të dhëna të OECD, që përfshijnë vende jashtë raportit të Tax Foundation. Sipas tyre, Turqia ka një hendek tatimor prej 40.3%, Norvegjia 36.4%, ndërsa Zvicra paraqitet me nivelin më të ulët në Europë, 23%.
Raporti nënvizon se vlerësimet e Tax Foundation zakonisht dalin më të ulëta se ato të OECD për shkak të metodologjive të ndryshme, veçanërisht në matjen e progresivitetit dhe përfitimeve. Pra, krahasimet duhen lexuar me kujdes dhe jo si shifra të izoluara nga mënyra se si janë ndërtuar.
Në fund, panorama europiane tregon se tatimi mbi punën nuk është thjesht çështje normash fiskale, por zgjedhje politike për mënyrën si financohet shteti dhe mirëqenia sociale.
Për punonjësit dhe bizneset, diferenca mes vendeve mbetet e ndjeshme: jo vetëm në sa merret nga paga, por edhe në sa kushton realisht çdo vend pune.