Një raport i fundit i agjencive të OKB-së ngre një alarm që shkon përtej retorikës teknologjike: nëse goditen nyjet kryesore të infrastrukturës dixhitale, pasoja nuk do të kufizoheshin te interneti i ngadaltë apo shërbimet online, por mund të preknin pagesat, komunikimet dhe reagimin emergjent. Sipas versionit të paraqitur nga ITU dhe UNDRR, shumica e shteteve mbeten të papërgatitura për një goditje të tillë zinxhir.
Raporti flet për rreziqe sistemike, jo incidente të izoluara
Sipas Organizatës së OKB-së për Telekomunikacion dhe Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Reduktimin e Rrezikut nga Fatkeqësitë, rreziqet dixhitale janë reale, të dokumentuara dhe shpesh të nënvlerësuara. Thelbi i paralajmërimit është se dëmtimi i një hallke mund të përhapet menjëherë në shumë sisteme kritike.
Në raport shtrohet pyetja se çfarë ndodh nëse telefonia, interneti, transaksionet financiare dhe shërbimet emergjente ndalen papritur. Sipas këtij vlerësimi, shumë vende vazhdojnë ta trajtojnë infrastrukturën dixhitale si një sektor që rikuperohet shpejt, ndërsa skenarët e paraqitur sugjerojnë të kundërtën.
Tre skenarë që, sipas OKB-së, mund të kthehen në krizë reale
Skenari i parë lidhet me një stuhi të fortë diellore, e ngjashme me ngjarje historike të regjistruara më herët. Sipas ekspertëve të cituar në raport, një shpërthim i madh diellor mund të godasë sinjalet satelitore, të bllokojë navigimin dhe të shkaktojë dështime të gjera në energji elektrike për periudha të gjata.
Skenari i dytë përqendrohet te valët ekstreme të të nxehtit. Sipas raportit, kërkesa e rritur për ftohje, e kombinuar me kufizimet që sjell ngrohja e lumenjve për disa centrale, mund të nxjerrë jashtë funksioni qendra të të dhënave me konsum të lartë energjie. Në një situatë të tillë, mund të ndalen terminalet e pagesave dhe të mbyllen edhe pika tregtare.
Skenari i tretë është një shpërthim vullkanik nënujore, si ai i Tongës në vitin 2022. Sipas raportit, një ngjarje e ngjashme mund të dëmtojë kabllo nënujore jetike dhe të shkaktojë ndërprerje të internetit për javë të tëra, duke izoluar zona të tëra nga komunikimi dhe shërbimet bazë.
Varësia nga teknologjia e bën goditjen më të fortë
Paralajmërimi i OKB-së nuk ndalet te infrastruktura teknike. Ai vë në dukje se shoqëritë janë bërë aq të varura nga sistemet dixhitale, sa një ndërprerje e zgjatur mund të prekë menjëherë jetën e përditshme, nga pagesat dhe furnizimi te lëvizja dhe shërbimet publike.
Pikërisht këtu raporti nënvizon një dobësi që institucionet shpesh e anashkalojnë: supozimin se çdo krizë teknologjike mund të menaxhohet shpejt dhe nga brenda vetë sistemit dixhital. Sipas raportit, kjo qasje bie kur goditen disa hallka njëkohësisht.
Zgjidhja që përmendet: rezerva analoge dhe plane jashtë sistemit
Sipas raportit, një nga përgjigjet e mundshme është ruajtja e sistemeve rezervë analoge dhe aftësia për të menaxhuar ndërprerje të gjera me mjete jo-dixhitale. Kjo do të thotë që shtetet dhe operatorët kritikë të mos varen vetëm nga zgjidhjet automatike apo nga rikthimi i shpejtë i rrjeteve.
Mesazhi i përgjithshëm i dokumentit është i qartë: sa më shumë që ekonomia dhe shërbimet publike kalojnë në platforma dixhitale, aq më i madh bëhet rreziku që një goditje teknike të kthehet në krizë shoqërore. Dhe, sipas OKB-së, shumë vende nuk duken ende gati për këtë provë.
Raporti nuk jep një afat konkret për një skenar të tillë, por paralajmërimi është i drejtpërdrejtë: një incident i vetëm mund të mos mbetet më thjesht problem teknik.
Përballë një bote që funksionon pothuajse e gjitha mbi rrjete, satelitë dhe qendra të dhënash, pyetja nuk është vetëm sa moderne janë sistemet, por sa mbijetojnë ato kur teknologjia ndalet.