Një letër e kancelarit gjerman drejtuar liderëve të Bashkimit Europian rikthen në tryezë një çështje që për rajonin ka vite që shtyhet: çfarë ndodh me vendet kandidate që mbahen gjatë në korridoret e zgjerimit, pa hyrë realisht në BE. Sipas propozimit të bërë publik, për Ballkanin Perëndimor po shqyrtohen forma të ndërmjetme integrimi, përfshirë statusin e vëzhguesit në institucionet përkatëse të unionit.
Propozimi gjerman për kandidatët e Ballkanit
Sipas letrës, Gjermania kërkon “zgjidhje inovative” për vendet kandidate nga Ballkani Perëndimor, ku përfshihet edhe Shqipëria, me argumentin se procesi i zgjerimit po zvarritet dhe po prodhon frustrim si te kandidatët, ashtu edhe te shtetet anëtare.
Në versionin e paraqitur nga kancelari, këto vende mund të marrin hapa të ndërmjetëm drejt anëtarësimit, si qasje më e privilegjuar në Tregun e Brendshëm dhe lidhje më të ngushta me institucionet europiane në vendimmarrjen e përditshme.
Status vëzhguesi dhe prani më e afërt në institucionet e BE-së
Një nga idetë e shprehura qartë në letër është dhënia e statusit të vëzhguesit për vendet e Ballkanit Perëndimor në institucionet përkatëse të BE-së. Po ashtu, përmenden edhe seanca të përbashkëta të Komisionit Europian ose Parlamentit Europian me përfaqësues të rajonit për çështje që lidhen drejtpërdrejt me Ballkanin.
Në thelb, propozimi flet për një integrim gradual, të ndërtuar me hapa, që sipas palës gjermane mund t’i afrojë kandidatët me BE-në edhe pa e mbyllur menjëherë procesin formal të anëtarësimit.
Paralelisht, një status i ri i asociuar për Ukrainën
Në të njëjtën letër, kancelari gjerman propozon edhe një formulë të veçantë për Ukrainën: statusin e “anëtarit të asociuar”, si hap i ndërmjetëm drejt anëtarësimit të plotë. Sipas propozimit, përfaqësuesit ukrainas do të mund të merrnin pjesë në samite dhe takime ministrore të BE-së, por pa të drejtë vote.
Dokumenti përmend edhe pjesëmarrje në struktura të tjera të unionit pa të drejtë votimi, si dhe zbatim gradual të acquis, në varësi të progresit në negociata. Gjermania kërkon gjithashtu angazhim politik nga shtetet anëtare për zbatimin e klauzolës së ndihmës së ndërsjellë ndaj Ukrainës.
Mes premtimeve për përshpejtim dhe realitetit të vonesave
Letra e pranon se zgjerimi i BE-së është ngadalësuar nga pengesa politike, teknike dhe procedurat e ratifikimit në shtete të ndryshme anëtare. Pikërisht për këtë arsye, sipas autorit të propozimit, nevojitet një dinamikë e re si për Ukrainën, ashtu edhe për Ballkanin Perëndimor dhe Moldavinë.
Megjithatë, deri në këtë fazë bëhet fjalë për ide politike që pritet të diskutohen në Këshillin Europian dhe jo për një vendim të miratuar. Pra, për vendet si Shqipëria, mesazhi është se BE-ja po shqyrton forma afrimi institucional, por pa garanci se kjo do të përkthehet shpejt në anëtarësim të plotë.
Për rajonin, propozimi gjerman tingëllon si një sinjal politik për të mos e lënë procesin e zgjerimit të ngrirë në retorikë. Por mbetet për t’u parë nëse kjo do të prodhojë mekanizma realë integrimi, apo thjesht një fazë të re pritjeje me emër tjetër.
Për Shqipërinë dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, thelbi i debatit mbetet i njëjtë: më shumë afrim me BE-në në letër, ndërsa anëtarësimi i plotë vazhdon të mbetet i varur nga vullneti politik i unionit.