Bashkimi Evropian po diskuton jo vetëm si të zgjerohet, por edhe sa pushtet t’u japë vendeve të reja sapo hyjnë në bllok. Sipas një dokumenti jozyrtar të parë nga Radio Evropa e Lirë, pesë shtete anëtare propozojnë që anëtarët e ardhshëm të kenë përkohësisht të drejta të kufizuara, përfshirë edhe në votim, sidomos në çështjet ku sot kërkohet unanimitet.
Çfarë përmban dokumenti jozyrtar
Sipas materialit të siguruar nga REL, dokumenti mban firmat e Gjermanisë, Francës dhe vendeve të Beneluksit: Holanda, Belgjika dhe Luksemburgu. Ai nuk është qëndrim formal i BE-së, por një non-paper, pra një tekst joformal që përdoret në diplomacinë evropiane për të testuar ide dhe për të matur reagimet pa krijuar detyrime zyrtare.
Në thelb, propozimi hap diskutimin për kufizime kalimtare ndaj shteteve që do të anëtarësohen në të ardhmen. Një nga pikat më të ndjeshme është kufizimi i së drejtës së votës në fusha të acquis të BE-së ku vendimmarrja kërkon unanimitet, si zgjerimi, politika e përbashkët e jashtme dhe e sigurisë, si edhe korniza shumëvjeçare financiare.
Zgjerim me kushte më të forta se më parë
Dokumenti, sipas REL, argumenton se situata gjeopolitike ka ndryshuar ndjeshëm që nga hyrja e Kroacisë në BE në vitin 2013. Në këtë lexim, zgjerimi nuk paraqitet më thjesht si proces teknik i bazuar në merita, por si investim strategjik për paqen, sigurinë dhe stabilitetin e kontinentit.
Po sipas këtij versioni, autorët kërkojnë një model më të standardizuar për marrëveshjet e ardhshme të anëtarësimit, me opsione që mund të përshtaten sipas profilit të çdo vendi kandidat. Kjo tregon se në Bruksel dhe në kryeqytetet kryesore po mendohet një zgjerim më i kontrolluar, me garanci shtesë për funksionimin e bllokut pas pranimit të vendeve të reja.
Fokus te sundimi i ligjit dhe fondet e BE-së
Një pjesë qendrore e propozimeve lidhet me forcimin e klauzolave mbrojtëse. Sipas dokumentit, këto masa do të mbulonin sigurinë e brendshme të BE-së, sigurinë ekonomike dhe rezistencën ndaj ndërhyrjeve të huaja.
Sundimi i ligjit përshkruhet si fusha kryesore ku do të vepronin këto mekanizma. Dokumenti përmend një klauzolë që synon të parandalojë prapakthimin nga vlerat evropiane dhe, në rast shkeljesh, parashikon reagime si sanksione financiare, procedura për shkelje apo mekanizma të tjerë mbrojtës.
Po ashtu, propozohet që institucionet e BE-së të kenë hapësirë të reagojnë edhe ndaj cenimit serioz të parimeve demokratike dhe lirisë së mediave. Në tavolinë është edhe ideja që pjesëmarrja në Zyrën e Prokurorit Publik Evropian të shihet si parakusht politik për anëtarësimin, me arsyetimin se kjo ndihmon në mbrojtjen e fondeve evropiane nga keqpërdorimi.
Mali i Zi më pranë, por rruga duket më e kushtëzuar
Për momentin, sipas informacionit të publikuar, Mali i Zi konsiderohet vendi me gjasa reale për t’u bërë anëtari i radhës i BE-së. Blloku ka vendosur tashmë ngritjen e një grupi ad hoc për hartimin e draft-marrëveshjes së anëtarësimit, një hap që nuk ishte ndërmarrë prej 17 vitesh, që nga procesi i nisur për Kroacinë në vitin 2009.
Megjithatë, nëse këto ide marrin mbështetje politike më të gjerë, anëtarësimi i ardhshëm mund të vijë me një paketë kufizimesh dhe kushtesh më të ashpra sesa në zgjerimet e kaluara. Dokumenti propozon edhe një klauzolë të veçantë për të detyruar anëtarët e rinj të bashkëpunojnë në mënyrë besnike me BE-në dhe për të parandaluar sjellje që, sipas autorëve, mund të bllokojnë unitetin dhe vendimmarrjen e bllokut.
Për momentin bëhet fjalë për një dokument jozyrtar dhe jo për vendim të miratuar nga institucionet e BE-së. Megjithatë, vetë fakti që vende me peshë si Gjermania dhe Franca po hedhin këto ide në qarkullim tregon se zgjerimi i ardhshëm mund të mos ngjajë me formulën e vjetër të anëtarësimit të plotë dhe të menjëhershëm.
Debati që po hapet prek një pikë themelore: nëse BE-ja do më shumë anëtarë për arsye gjeopolitike, por njëkohësisht kërkon t’i mbajë ata nën kufizime kalimtare, atëherë pyetja nuk është vetëm kush hyn, por me sa të drejta hyn realisht.