Marrëveshja e paralajmëruar mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit për t’i dhënë fund konfliktit të nisur në fund të shkurtit po shihet në Izrael jo si qetësim i qëndrueshëm, por si një pauzë që mund të favorizojë Teheranin. Ndërsa sipas administratës amerikane bëhet fjalë për një sukses diplomatik me efekt stabilizues, në Jerusalem po ngrihen pikëpyetje të forta për atë që dokumenti lë jashtë.
Çfarë dihet deri tani për marrëveshjen
Sipas informacioneve që janë bërë publike deri tani, paketa parashikon armëpushim në frontet e konfliktit, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, heqjen e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane dhe nisjen e negociatave të reja brenda 60 ditëve për çështjen bërthamore dhe sanksionet.
Por dokumenti i plotë nuk është publikuar, çka e bën të pamundur verifikimin e balancës reale të lëshimeve dhe detyrimeve. Pikërisht kjo mungesë transparence ka shtuar dyshimet dhe leximet kundërshtuese për përmbajtjen e saj.
Pse Izraeli e sheh si rrezik
Shqetësimi kryesor në Izrael lidhet me faktin se marrëveshja, sipas versionit të deritanishëm, fokusohet te ulja e menjëhershme e tensioneve dhe jo te çështjet që Jerusalemi i konsideron thelbësore për sigurinë e tij.
Për vite me radhë, qeveritë izraelite kanë argumentuar se kërcënimi iranian nuk kufizohet te programi bërthamor, por përfshin edhe raketat balistike dhe rrjetin e aleatëve rajonalë të Teheranit, si Hezbollahu në Liban, Huthët në Jemen dhe grupet palestineze.
Sipas kritikëve në Izrael, këto elemente nuk duken të trajtuara qartë në kuadrin e marrëveshjes. Për këtë arsye, po shtohet frika se periudha e armëpushimit mund t’i japë Iranit hapësirë për të konsoliduar pozitat dhe për të ruajtur kapacitetet kryesore ushtarake e politike.
Boshllëqet mbi programin bërthamor
Një nga pikat më të debatueshme mbetet çështja e uraniumit të pasuruar. Deri tani nuk ka të dhëna të qarta nëse marrëveshja parashikon largimin, shkatërrimin apo kontrollin e rezervave ekzistuese të Iranit.
Për Izraelin, ky është një boshllëk serioz. Çdo shtyrje ose paqartësi në trajtimin e programit bërthamor shihet si avantazh për Teheranin, sidomos nëse negociatat e reja zgjasin pa prodhuar garanci konkrete.
Dallimet mes Uashingtonit dhe Jerusalemit
Marrëveshja ka nxjerrë në pah edhe diferencat e qasjes mes SHBA dhe Izraelit. Presidenti Donald Trump e ka paraqitur prioritet si shmangien e një përshkallëzimi më të gjerë rajonal dhe stabilizimin e tregjeve ndërkombëtare të energjisë.
Në këtë kuadër, rihapja e Ngushticës së Hormuzit konsiderohet objektiv kyç për Uashingtonin, duke pasur parasysh peshën që kjo rrugë ka në qarkullimin global të naftës. Nga ana tjetër, në Izrael ka shqetësim se një marrëveshje e ndërtuar mbi de-përshkallëzim afatshkurtër mund të mos prekë shkaqet reale të konfliktit.
Reagimet në mediat izraelite kanë qenë të ashpra, ndërsa disa figura politike e kanë cilësuar zhvillimin si fitore diplomatike për Iranin dhe humbje strategjike për Izraelin.
Presioni mbi Netanyahun dhe narrativa e Iranit
Kryeministri Benjamin Netanyahu gjendet mes nevojës për të ruajtur raportet me administratën Trump dhe presionit të brendshëm politik për të mos pranuar një formulë që, sipas kritikëve të tij, mund të anashkalojë interesat e sigurisë së Izraelit.
Ndërkohë, Irani e ka paraqitur marrëveshjen si rezultat të rezistencës ndaj presionit amerikan dhe si provë se mbetet një aktor i rëndësishëm rajonal. Sipas zyrtarëve iranianë, marrëveshja nuk nënkupton heqje dorë nga interesat strategjike të vendit, ndërsa negociatat e ardhshme pritet të zhvillohen mbi bazën e respektit të ndërsjellë.
Nëse sipas Uashingtonit kjo marrëveshje shënon fundin e një krize të rrezikshme, në Izrael po forcohet bindja se mund të jetë vetëm një ndërprerje taktike.
Thelbi i shqetësimit mbetet i njëjtë: pas 60 ditësh negociata dhe uljeje tensionesh, Teherani mund të dalë më i fortë ekonomikisht e politikisht, pa humbur pjesën më të madhe të kapaciteteve që Izraeli i konsideron kërcënim afatgjatë.