Marrëveshja mes SHBA-së dhe Iranit, e paralajmëruar pas një periudhe të gjatë paqartësish, pritet të hyjë në fuqi të premten dhe të nënshkruhet zyrtarisht në Zvicër. Por, pavarësisht zhurmës politike rreth saj, teksti i plotë nuk është bërë ende publik, duke lënë hapësirë për pikëpyetje mbi përmbajtjen reale dhe zbatimin e saj.
Çfarë është bërë publike deri tani
Sipas deklarimeve paraprake, presidenti amerikan Donald Trump ka thënë se SHBA do të heqë bllokadën detare ndaj porteve iraniane dhe se Ngushtica e Hormuzit do të rihapet pas nënshkrimit të marrëveshjes.
Ai ka pretenduar gjithashtu se kjo rrugë strategjike detare do të mbetet “përgjithmonë pa tarifa”. Megjithatë, pa tekstin zyrtar në publik, mbetet e paqartë se si janë formuluar saktësisht këto pika dhe çfarë mekanizmash do të përdoren për zbatimin e tyre.
Libani, pika ku versionet nuk përputhen plotësisht
Një nga çështjet më të debatueshme në fazat e para të negociatave ka qenë përfshirja e Libanit në marrëveshje. Sipas zëvendësministrit të Jashtëm iranian Kazem Gharibabadi, është shpallur “një fund i menjëhershëm dhe i përhershëm i luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin”.
Por ky nuk është versioni që del qartë nga deklarimet fillestare të Trump, i cili në reagimet e tij publike u përqendrua pothuajse vetëm te Ngushtica e Hormuzit dhe nuk e përmendi Libanin. Kjo mospërputhje lë të kuptohet se jo të gjitha pikat e marrëveshjes po prezantohen njësoj nga palët.
Izraeli jashtë negociatave, rreziku për tensione mbetet
Një tjetër element me peshë është fakti se Izraeli nuk ka qenë pjesë e negociatave të paqes mes SHBA-së dhe Iranit. Deri tani nuk është raportuar një reagim i menjëhershëm nga ana e autoriteteve izraelite ndaj marrëveshjes.
Sipas vlerësimeve të analistëve të cituar në materialin burimor, kryeministri Benjamin Netanyahu mund të ketë arsye të brendshme politike për të mos e ulur menjëherë tonin e konfliktit me Iranin dhe aleatët e tij, përfshirë Hezbollah-un në Liban. Në këtë sfond, çdo përshkallëzim i ri ushtarak mund ta vërë në pikëpyetje marrëveshjen e sapo arritur.
Programi bërthamor, nyja që mbetet e hapur
Edhe pas njoftimit për marrëveshjen, dosja bërthamore e Iranit nuk rezulton e mbyllur. Trump ka përsëritur se “Irani nuk do të ketë kurrë armë bërthamore”, por sipas zyrtarëve të lartë pakistanezë që kanë folur për Associated Press, negociatat për këtë çështje do të vijojnë edhe për 60 ditët e ardhshme.
Nga ana tjetër, zëvendësministri i Jashtëm iranian ka deklaruar se këto bisedime 60-ditore do të nisin vetëm pasi SHBA të aktivizojë miliarda dollarë fonde të ngrira. Ky pretendim, sipas versionit amerikan, është kundërshtuar nga një zyrtar i SHBA-së. Pra, edhe në pikën më të ndjeshme të marrëveshjes, palët nuk duken ende në të njëjtën linjë.
Në këtë fazë, marrëveshja SHBA-Iran duket më shumë si një kornizë politike e shpallur publikisht sesa një dokument i qartë dhe i verifikueshëm në detaje.
Derisa teksti i plotë të publikohet dhe të shihet se cilat pika janë realisht të zbatueshme, shumë nga pretendimet e palëve mbeten për t’u verifikuar.