Dy vjet pas ndarjes nga jeta të Ismail Kadaresë, rikthehet në vëmendje mënyra si shteti shqiptar ka trajtuar figurën e shkrimtarit. Në një opinion publik, Agron Gjekmarkaj flet për harresë institucionale dhe për një premtim që, sipas tij, qeveria ende nuk e ka mbajtur.
Një përvjetor që hap sërish debatin
Sipas opinionit të Agron Gjekmarkajt, dyvjetori i ndarjes nga jeta të Ismail Kadaresë nuk shënon vetëm kujtimin për autorin më të njohur shqiptar, por edhe mungesën e një nderimi shtetëror në lartësinë e figurës së tij.
Në tekst, Kadareja përshkruhet si shkrimtari që e nxori letërsinë shqipe nga provincializmi dhe e vendosi në hartën e kulturës botërore, duke e kthyer në një nga figurat më përfaqësuese të identitetit kulturor shqiptar në Europë.
Akuza për heshtje dhe fjalë të pambajtur
Thelbi i kritikës lidhet me një premtim të bërë, sipas autorit, nga kryeministri Edi Rama gjatë ceremonisë mortore në korrik 2024, për një varr monumental dhe një nderim të denjë për Ismail Kadarenë.
Sipas Gjekmarkajt, dy vjet më pas ai premtim mbetet pa zbatim. Pikërisht këtu ngrihet edhe akuza politike: jo vetëm vonesë, por një heshtje institucionale që, në vend të reflektimit, e shtyn çështjen drejt harresës publike.
Nga ceremonia mortore te mungesa e një gjurme publike
Në opinionin e tij, Gjekmarkaj e cilëson ceremoninë mortore si të zbehtë dhe të padenjë për peshën kulturore të Kadaresë. Kritika nuk ndalet vetëm te ai moment, por shtrihet te mungesa e çdo gjurme të qëndrueshme publike në nder të shkrimtarit.
Sipas tij, ndërsa në Shqipëri janë parë ndër vite emërtime rrugësh, institucionesh, memoriale e dekorata për shumë figura, për Ismail Kadarenë mungon ende një institucion kombëtar, një projekt madhor apo një shenjë konkrete mirënjohjeje shtetërore.
Kontrasti me prioritetet e shtetit
Opinionisti ngre gjithashtu dyshime mbi prioritetet e institucioneve, duke e vënë në kontrast mungesën e një nderimi për Kadarenë me shpenzime të tjera publike që, sipas tij, marrin më shumë vëmendje dhe fonde.
Ky është një krahasim politik dhe moral i autorit, jo një konstatim zyrtar. Por ai prek një pyetje më të gjerë: si i vendos shteti shqiptar peshat kur vjen puna te kujtesa kombëtare, kultura dhe përdorimi i parasë publike.
Në fund, mesazhi i opinionit është i qartë: mungesa e nderimit nuk e zvogëlon Ismail Kadarenë, por ekspozon raportin problematik të institucioneve me figurat që kanë lënë gjurmë reale në historinë kulturore të vendit.
Debati i hapur nga ky përvjetor nuk është vetëm për një monument apo një varr monumental. Është edhe për mënyrën se si shteti mban, ose nuk mban, fjalën kur përballet me kujtesën kombëtare.