Një zhvillim me peshë në çështjen e Erion Veliajt vjen nga Gjykata Kushtetuese, ku katër gjyqtarë kanë mbajtur qëndrimin se masa “arrest në burg” ndaj kryebashkiakut të Tiranës është joproporcionale dhe prek drejtpërdrejt ushtrimin e mandatit të dalë nga vota. Sipas materialit burimor, thelbi i debatit nuk mbetet vetëm te procedura penale, por te kufiri që institucionet e drejtësisë nuk duhet ta kalojnë kur një masë sigurimi bllokon në praktikë një mandat të zgjedhur.
Çfarë thuhet për vendimin nr. 57
Sipas përmbajtjes së publikuar, vendimi nr. 57 i Gjykatës Kushtetuese nuk trajtohet si një akt thjesht procedural. Në qendër vendoset pyetja nëse një masë sigurimi mund të pengojë realisht ushtrimin e një mandati të fituar drejtpërdrejt nga qytetarët.
Në këtë linjë, çështja është kthyer në Gjykatën e Lartë, pasi sipas këtij interpretimi, kjo gjykatë nuk ka dhënë një përgjigje të arsyetuar mbi proporcionalitetin e masës “arrest në burg” në raport me të drejtën e Veliajt për t’u zgjedhur dhe për të ushtruar mandatin si kryetar i Bashkisë së Tiranës.
Katër gjyqtarë shohin problem te proporcionaliteti
Sipas versionit të paraqitur, gjyqtarët Fiona Papajorgji, Sonila Bejtja, Sandër Beci dhe Genti Ibrahimi kanë shkuar përtej kritikës për mungesë arsyetimi dhe e kanë konsideruar masën si joproporcionale në vetvete.
Qëndrimi i tyre lidhet me faktin se “arresti në burg” i ka pamundësuar Veliajt ushtrimin efektiv të detyrës për një periudhë të konsiderueshme në raport me kohëzgjatjen e mandatit të marrë në zgjedhjet vendore.
Jo vetëm e drejtë individuale, por edhe çështje e votës
Në arsyetimin e cituar në material, theksohet se kufizimi nuk prek vetëm të drejtat individuale të Erion Veliajt. Sipas këtij qëndrimi, preket edhe e drejta e qytetarëve të Tiranës për t’u qeverisur nga organi që kanë zgjedhur me votë.
Po sipas këtij leximi kushtetues, një masë e tillë nuk mund të kthehet në një mekanizëm që neutralizon në praktikë një mandat të fituar, nëse nuk provohet bindshëm se asnjë masë tjetër më pak kufizuese nuk do të mjaftonte për të garantuar interesin publik të procedimit penal.
Presioni tani kalon te Gjykata e Lartë
Pas këtij zhvillimi, barra e arsyetimit kthehet te Gjykata e Lartë. Sipas materialit burimor, çdo vendimmarrje e re do të duhet të përballet drejtpërdrejt me konstatimin e katër gjyqtarëve të Kushtetueses për proporcionalitetin e masës.
Kjo e zhvendos debatin nga formaliteti procedural te standardi kushtetues: sa larg mund të shkojë një masë sigurimi pa cenuar përfaqësimin e dalë nga vota dhe pa dhënë prova konkrete se alternativat më pak kufizuese nuk funksionojnë.
Në thelb, çështja nuk paraqitet më vetëm si një debat për fatin personal të Veliajt, por si një provë për mënyrën se si drejtësia balancon procedimin penal me legjitimitetin që vjen nga zgjedhjet.
Mbetet të shihet nëse Gjykata e Lartë do ta trajtojë këtë standard me arsyetim të plotë, apo do ta lërë sërish të hapur një nga nyjet më të ndjeshme mes drejtësisë dhe mandatit të votuar.