Pas afro tre dekadash larg drejtësisë shqiptare, Sokol Hoxha është kthyer në Tiranë jo përmes ekstradimit, por si i deportuar nga Shtetet e Bashkuara. Diferenca nuk është thjesht teknike: ajo nxjerr në pah pengesat ligjore dhe dështimet shumëvjeçare për ta sjellë para institucioneve shqiptare një person të dënuar në mungesë për vrasje.
Kthimi nga SHBA nën procedurë deportimi
Sipas versionit zyrtar, agjencia federale amerikane ICE e shoqëroi Sokol Hoxhën si emigrant të paligjshëm me precedent penal në Shqipëri. Ai u soll në prani të marshallëve amerikanë dhe oficerëve shqiptarë.
51-vjeçari nga Patosi është i dënuar në mungesë me 25 vite burg për vrasjen e dy vëllezërve Hektor dhe Ilirian Banaj, krim i kryer në vitin 1997. Autoritetet shqiptare e lidhin ngjarjen me një konflikt për një kasetofon.
Pse nuk u ekstradua
Sipas informacioneve të raportuara pranë organit të akuzës, kthimi i tij nuk u bë me ekstradim për shkak të një beteje të gjatë ligjore dhe refuzimit të autoriteteve për ta dorëzuar në atë formë.
Kjo do të thotë se Hoxha u rikthye në Shqipëri përmes procedurave të emigracionit amerikan, si i deportuar, dhe jo si rezultat i një vendimi klasik ekstradimi. Për një çështje kaq të rëndë penale, kjo diferencë pritet të ketë peshë edhe në debatin gjyqësor që mund të hapet më pas.
Nga Ohajo në paraburgimin 313
Për arrestimin e tij në Ohajo, sipas raportimit, u angazhuan disa struktura policore ndërkombëtare dhe shqiptare, përfshirë Njësinë e Hetimeve Ndërkombëtare Kriminale në Ambasadën Amerikane në Tiranë.
Menjëherë pas mbërritjes në Shqipëri, Hoxha u dorëzua në paraburgimin 313, ku do t’i nënshtrohet procedurave të mëtejshme gjyqësore dhe atyre të sistemit penitenciar.
Një dosje që nuk mbyllet te Shqipëria
Dosja e Sokol Hoxhës nuk kufizohet vetëm te dënimi në Shqipëri. Sipas raportimit, pas ngjarjes së vitit 1997 ai kreu një tjetër vrasje në Belgjikë, atë të Brunilda Hoxhës, për të cilën është dënuar me burgim të përjetshëm në Bruksel.
Në periudhën kur kërkohej nga dy shtete, ai rezulton të jetë larguar drejt Britanisë së Madhe, ku nën identitetin e Hysen Gashit siguroi pasaportë britanike. Më pas, në vitin 2012, u zhvendos në SHBA, ku ndërtoi një jetë të re larg ndjekjes penale.
Përplasja e ardhshme: parashkrimi dhe dënimi i Belgjikës
Me kthimin e tij në Shqipëri, çështja pritet të zhvendoset në një front të ri juridik. Sipas raportit, Hoxha mund të kërkojë parashkrimin e dënimit, me argumentin se kanë kaluar më shumë vite në arrati sesa masa e dënimit të shpallur ndaj tij.
Ndërkohë, Prokuroria shqiptare ka nisur komunikimin me autoritetet në Bruksel. Belgjika nuk e ka kërkuar ende zyrtarisht dorëzimin e tij për të vuajtur dënimin me burgim të përjetshëm, ndërsa një nga opsionet që përmendet është që ai ta kryejë në Shqipëri këtë dënim, nëse rruga ligjore e lejon.
Rikthimi i Sokol Hoxhës nuk mbyll një histori arratie 30-vjeçare; përkundrazi, hap një provë të re për sistemin e drejtësisë dhe koordinimin mes shteteve.
Në qendër të kësaj dosjeje mbetet pyetja nëse institucionet do të arrijnë të administrojnë pa paqartësi ligjore një çështje që për vite me radhë ka mbetur pezull mes Shqipërisë, Belgjikës dhe SHBA-së.