Çështja penale ndaj kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, hyn më 15 shtator në një pikë të ndjeshme, kur Gjykata e Lartë do të shqyrtojë sërish masën e sigurisë ndaj tij. Debati nuk po zhvillohet vetëm në Tiranë: një artikull i medias belge “Brussels Morning” dhe qëndrime nga eurodeputetë evropianë kanë rikthyer në qendër pyetjen nëse zgjatja e paraburgimit mbetet e justifikuar dhe proporcionale.
Seanca e 15 shtatorit dhe pesha e vendimit
Veliaj ndodhet në paraburgim prej shkurtit 2025, ndërsa ndaj tij rëndojnë akuza për korrupsion dhe pastrim parash, të cilat ai i mohon. Pavarësisht kësaj, ai vijon të mbetet formalisht në detyrë si kryetar i Bashkisë së Tiranës.
Rëndësia e seancës së 15 shtatorit lidhet me faktin se Gjykata e Lartë do të rishohë jo vetëm vazhdimin e paraburgimit, por edhe proporcionalitetin e kësaj mase, pas ndërhyrjes së mëparshme të Gjykatës Kushtetuese që kërkoi rishqyrtim. Kjo e vendos fokusin jo vetëm te akuza, por edhe te mënyra si po përdoret masa më e rëndë e sigurimit personal para një vendimi përfundimtar.
Presion nga jashtë, por jo përgjigje për thelbin
Në artikullin e saj, media belge i kushton vëmendje qëndrimeve të Sandro Gozit, eurodeputet francez i Renew Europe dhe Sekretar i Përgjithshëm i Partisë Demokratike Evropiane. Ai ka ngritur publikisht pikëpyetje nëse vazhdimi i paraburgimit të Veliajt është ende “rreptësisht i nevojshëm” dhe proporcional.
Gozi thekson se lufta kundër korrupsionit është e domosdoshme, por paralajmëron se kjo nuk duhet të përdoret për të anashkaluar procesin e rregullt ligjor, prezumimin e pafajësisë dhe kriterin e proporcionalitetit. Ai shmangu komentet mbi thelbin e çështjes penale, por vuri në dukje se një periudhë kaq e gjatë paraburgimi ngre pikëpyetje serioze, pavarësisht profilit politik të personit nën hetim.
Avokatët kërkojnë ndryshim të masës
Mbrojtja e Veliajt po e lexon vendimin e Gjykatës Kushtetuese si një zhvillim që prek drejtpërdrejt bazën ligjore të vazhdimit të paraburgimit. Avokati i tij në Shqipëri, Plarent Ndreca, ka deklaruar se pas këtij vendimi situata juridike ka ndryshuar në mënyrë thelbësore.
Në të njëjtën linjë janë shprehur edhe avokatët ndërkombëtarë të kryebashkiakut. Ben Brandon nga Mishcon de Reya LLP argumenton se paraburgimi ka qenë i panevojshëm dhe joproporcional, duke këmbëngulur se gjykatat nuk kanë vlerësuar siç duhet statusin e tij si i zgjedhur dhe alternativat ndaj izolimit në paraburgim.
Shifrat për paraburgimin shtojnë dyshimet mbi sistemin
Debati nuk kufizohet te rasti individual. Sipas të dhënave SPACE të Këshillit të Evropës, të cituara në këtë diskutim, 58% e popullsisë së burgjeve në Shqipëri mbahet pa një vendim përfundimtar, niveli më i lartë në Evropë, përballë një mesatareje evropiane prej 29%. Këto shifra kanë ushqyer dyshimet se paraburgimi në Shqipëri përdoret më shpesh sesa duhet ose zvarritet përtej standardeve të arsyeshme.
Kjo e bën rastin Veliaj politikisht dhe institucionalisht më të ndjeshëm: jo thjesht për shkak të profilit të tij, por sepse prek një plagë më të gjerë të drejtësisë shqiptare, ku hetimi ndaj korrupsionit përplaset me akuzat për tepricë në përdorimin e masave shtrënguese.
Qëndrimi zyrtar i SPAK dhe procedura në GJKKO
Nga ana tjetër, versioni zyrtar i SPAK është se hetimi është përfunduar dhe çështja është dërguar për gjykim në GJKKO, ku procedurat janë në vijim. Prokuroria e Posaçme ka sqaruar se çdo kërkesë mbi çështjet procedurale duhet t’i drejtohet gjykatës kompetente, sipas afateve dhe rregullave të Kodit të Procedurës Penale.
Kjo do të thotë se, përtej debatit publik dhe ndërhyrjeve politike nga jashtë, vendimi i afërt mbetet në duart e gjykatës. Por pikërisht këtu ngrihet edhe pyetja më e madhe: nëse sistemi po ecën me standarde të barabarta për drejtësi efektive, apo po prodhon procese të stërzgjatura ku paraburgimi kthehet në dënim të parakohshëm.
Seanca e 15 shtatorit pritet të jetë një provë jo vetëm për fatin procedural të Veliajt, por edhe për mënyrën si drejtësia shqiptare justifikon përdorimin e paraburgimit në çështje me profil të lartë.
Në një klimë ku lufta kundër korrupsionit përdoret shpesh si argument politik nga të gjitha palët, pesha reale bie mbi gjykatën: të tregojë nëse proporcionaliteti është standard që zbatohet, apo vetëm term që përmendet në vendime.