Një debat publik mes Mustafa Nanos dhe teologut Kaon Serjani vuri përballë dy qasje të kundërta për të kuptuar realitetin: njëra e mbështetur, sipas Nanos, te shkenca dhe logjika, dhe tjetra, sipas Serjanit, te krishterimi si shpjegimi më i mirë për botën. Përplasja u ndal te origjina e universit, ideja e Zotit dhe baza morale e shoqërisë.
Nano: “Jam ateist”, Serjani: krishterimi jep shpjegimin më të mirë
Në debat, Mustafa Nano u paraqit me një qëndrim të hapur ateist. Ai tha se për të kuptuar botën mbështetet te ajo që i thotë shkenca dhe logjika, ndërsa ateizmin e përkufizoi si kundërshtim ndaj narrativave fetare.
Në krahun tjetër, Kaon Serjani deklaroi se do të mbronte tezën sipas së cilës krishterimi ofron shpjegimin më të mirë për realitetin. Sipas tij, një botëkuptim i arsyeshëm duhet të arrijë të japë shpjegimin më bindës të fakteve dhe, nëse kjo nuk bëhet nga krishterimi, atëherë duhet të vijë nga ateizmi.
Përplasja nisi te origjina e universit
Një nga pikat kryesore të debatit ishte mënyra se si shpjegohet zanafilla e universit. Serjani argumentoi se përgjigjja gjendet te krijuesi, ndërsa Nano mbrojti idenë se universi mund të shpjegohet përmes proceseve natyrore.
Nano e kritikoi ashpër mënyrën se si, sipas tij, paraqitet ideja e krijimit në ligjërimin fetar. Ai tha se pretendimi “unë krijova qiejt dhe tokën” nuk sjell një shpjegim të mjaftueshëm dhe vuri në pikëpyetje faktin që, sipas tij, ky ligjërim nuk ofron diçka përtej asaj që njerëzit e asaj kohe mund ta vëzhgonin vetë.
Serjani iu përgjigj duke argumentuar se Bibla flet për atë pjesë të universit ku ekziston njeriu, të cilin ai e përshkroi si qenie të krijuar në imazhin e Perëndisë dhe si kulm të krijimit.
A ekziston Zoti? Dy lexime krejt të kundërta
Debati u zgjerua më tej te pyetja qendrore: si kuptohet nëse Zoti ekziston. Nano pranoi se ekzistenca e Zotit do t’i bënte, sipas tij, bazat morale më solide, por kjo nuk e ndryshoi qëndrimin e tij skeptik ndaj argumenteve fetare.
Serjani këmbënguli se Zoti ekziston dhe se kjo, sipas tij, mbështetet nga mënyra si shpjegohet origjina e universit dhe funksionimi i tij. Në vijim, ai e lidhi këtë edhe me argumentin moral, duke pretenduar se ndërgjegjja morale nuk shpjegohet nga ateizmi.
Morali, pika ku kundërshtitë u ashpërsuan
Një nga momentet më të forta të debatit ishte përplasja mbi burimin e moralit. Sipas Serjanit, fakti që njerëzit lindin me një lloj ndërgjegjësimi moral është argument në favor të ekzistencës së Zotit. Ai kundërshtoi shpjegimin që e lidh moralin me evolucionin dhe instinktin.
Nano solli si kundërargument ekzistencën e shoqërive parakristiane që, sipas tij, kanë funksionuar mbi norma morale edhe pa u mbështetur te krishterimi. Ai tha se njerëzit kanë instinkt moral, duke sugjeruar se morali nuk është domosdoshmërisht i varur nga feja.
Serjani e hodhi poshtë këtë lexim, duke thënë se instinkti moral nuk mjafton si shpjegim dhe se, sipas këndvështrimit të tij, është Zoti ai që krijon ndërgjegjen morale te njeriu.
Debat publik para qytetarëve
Përballja mes publicistit Mustafa Nano dhe studiuesit e teologut Kaon Serjani u zhvillua para një audience të gjerë qytetarësh, të cilët u përfshinë në diskutim me pyetje dhe argumente.
Nga materiali burimor nuk jepen të dhëna të tjera mbi organizatorët, formatin e plotë të debatit apo përfundime të shpallura zyrtarisht. Ajo që mbetet e qartë është se përplasja u ndërtua mbi dy lexime të ndryshme të botës: njëri që kërkon shpjegim te shkenca dhe tjetri që e vendos përgjigjen te besimi.
Debate të tilla nuk japin domosdoshmërisht një përgjigje përfundimtare për pyetje kaq të mëdha, por tregojnë se ndarja mes besimit dhe skepticizmit mbetet e fortë edhe në hapësirën publike shqiptare.
Në këtë përballje, asnjëra palë nuk u tërhoq nga pozicionet e saj: Nano mbeti te logjika dhe shkenca, ndërsa Serjani te argumenti se Zoti dhe krishterimi ofrojnë shpjegimin më bindës për realitetin.