Një marrëveshje e nënshkruar më 28 prill në Tiranë mes Shqipërisë, Greqisë dhe SHBA-ve, me përfshirjen e kompanive Venture Global dhe Aktor LNG, po paraqitet si një zhvillim me peshë për sektorin energjetik shqiptar. Sipas versionit zyrtar, bëhet fjalë për furnizim me gaz të lëngshëm natyror për 20 vjet dhe për një volum investimi që arrin në 6 miliardë dollarë. Pyetja thelbësore mbetet më tokësore: sa përkthehet kjo në siguri energjetike, kosto më të ulëta dhe përfitim real për ekonominë shqiptare?
Një projekt i madh në letër, me premtime të forta për energjinë
Sipas materialit burimor, marrëveshja konsiderohet një nga zhvillimet më të rëndësishme strategjike për energjinë në dekadat e fundit. Argumenti kryesor lidhet me faktin se Shqipëria mbetet thellësisht e varur nga energjia hidrike, që zë rreth 90% të prodhimit vendas të energjisë elektrike.
Kjo varësi e ekspozon vendin ndaj thatësirave, luhatjeve sezonale dhe goditjeve që sjellin ndryshimet klimatike. Në këtë pikë, futja e LNG-së paraqitet si një alternativë që, sipas palëve të përfshira, do të diversifikonte burimet dhe do të ulte dobësinë strukturore të sistemit energjetik shqiptar.
Nga nisma e vitit 2021 te memorandumi i ri
Sipas të dhënave të publikuara, përpjekjet për futjen e LNG-së në Shqipëri kanë nisur disa vite më parë. Në mars 2021, në Uashington u firmos një marrëveshje bashkëpunimi mes Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë dhe kompanive Exxon Mobil e Excelerate Energy për vlerësimin e kuadrit rregullator, teknik dhe komercial të hyrjes së gazit të lëngshëm natyror në vend.
Memorandumi i fundit shihet si vijim i asaj rruge. Megjithatë, përtej njoftimit politik dhe shifrës së madhe të investimit, mbetet për t’u parë se cilat pjesë të projektit do të ecin me afate të qarta, me sa transparencë dhe me çfarë kostoje reale për publikun shqiptar.
Infrastrukturë, TAP dhe ambicia për t’u kthyer në nyje rajonale
Sipas raportimit burimor, marrëveshja pritet të nxisë investime në terminale pritëse LNG, depozita magazinimi, rrjete transmetimi e shpërndarjeje gazi dhe lidhje me infrastrukturën ekzistuese, përfshirë TAP-in. Vetëm për impiantet e rigazifikimit dhe energjisë me gaz përmendet një vlerë prej 1.25 miliardë dollarësh.
Në letër, ky skenar do ta kthente Shqipërinë nga një vend pa treg të zhvilluar gazi në një pikë me rol rajonal. Por ky është ende një objektiv i deklaruar, jo një rezultat i kryer. Projekte të kësaj shkalle kërkojnë jo vetëm financim, por edhe mbikëqyrje, standarde rregullatore dhe llogaridhënie publike për mënyrën si do të ndërtohen dhe administrohen.
Çfarë përfitimesh premtohen për industrinë dhe turizmin
Sipas materialit, LNG-ja mund të sjellë furnizim më të qëndrueshëm për industrinë prodhuese dhe kosto më të ulëta krahasuar me importet e energjisë elektrike në periudha krize. Si sektorë që mund të përfitojnë më shumë përmenden industria ushqimore, materialet e ndërtimit, turizmi, hoteleria dhe përpunimi i mineraleve e metaleve.
Po sipas këtij argumentimi, hotelet dhe resortet do të mund të ulnin kostot operative për ngrohje, ftohje dhe shërbime të tjera me konsum të lartë energjie, ndërsa industria e çimentos, tullave, qeramikës dhe përpunimit termik do të fitonte nga një burim energjie më i qëndrueshëm. Ajo që mungon deri tani janë llogaritë konkrete: sa do të ulen kostot, kur dhe në çfarë kushtesh kontraktuale.
Siguri energjetike, por edhe pikëpyetje për zbatimin
Pas krizave energjetike të viteve 2021–2025 dhe tensioneve gjeopolitike në rajone kyçe, sigurimi i furnizimit afatgjatë me energji është kthyer në prioritet për shumë vende. Në këtë kontekst, marrëveshja 20-vjeçare paraqitet si mburojë ndaj luhatjeve të tregut dhe krizave të furnizimit.
Për më tepër, sipas materialit burimor, gazi natyror shihet si karburant tranzicioni drejt energjive më të pastra, me emetime më të ulëta se nafta dhe qymyri. Por edhe këtu, debati real nuk mbyllet me sloganin e tranzicionit: suksesi i projektit do të matet nga transparenca e kontratës, zbatimi i infrastrukturës, ndikimi në çmime dhe aftësia e shtetit për ta kthyer premtimin strategjik në përfitim konkret për qytetarët dhe biznesin.
Për momentin, marrëveshja 6 miliardë dollarë për LNG mbetet një projekt me peshë të madhe politike dhe ekonomike në narrativë. Sipas qeverisë dhe materialeve promovuese, ajo mund të hapë një fazë të re për energjinë shqiptare.
Por përtej entuziazmit zyrtar, publiku ka arsye të kërkojë më shumë se deklarata: afate, transparencë, detaje kontraktuale dhe provë se ky projekt nuk do të mbetet thjesht një tjetër premtim i madh me rezultat të paqartë.