Një tjetër përshkallëzim po merr formë në Lindjen e Mesme, pasi Donald Trump njoftoi nisjen e asaj që e quajti “Operacioni Liria për Ngushticën e Hormuzit”. Sipas versionit amerikan, nisma synon të ndihmojë anijet e vendeve të treta të dalin në mënyrë të sigurt nga një prej korridoreve më të ndjeshme të tregtisë globale, por reagimi i menjëhershëm nga Teherani tregon se terreni mbetet larg çdo qetësie reale.
Çfarë tha Uashingtoni për operacionin
Pak orë pas njoftimit të Trump, Komanda Qendrore e SHBA-së, CENTCOM, bëri të ditur se në operacion do të përfshihen shkatërrues me raketa të drejtuara, mbi 100 avionë tokësorë dhe detarë, platforma pa pilot dhe rreth 15 mijë ushtarë.
Sipas Trump, vendimi është marrë pas kërkesave të disa vendeve që nuk janë palë në konflikt, por që kanë anije të bllokuara në Ngushticën e Hormuzit. Ai e paraqiti nismën si një masë për kalimin e sigurt të mjeteve lundruese që, sipas tij, janë “neutrale dhe të pafajshme” dhe po përballen me mungesa furnizimesh e rrezik për ekuipazhet.
Irani e sheh si shkelje të armëpushimit
Nga ana tjetër, Irani reagoi me tone të ashpra ndaj çdo ndërhyrjeje amerikane në këtë zonë strategjike. Sipas deklarimeve nga zyrtarë iranianë, çdo përfshirje amerikane në regjimin e ri detar të Ngushticës së Hormuzit do të konsiderohet shkelje e armëpushimit.
Kryetari i komitetit të sigurisë kombëtare të parlamentit iranian, Ebrahim Azizi, paralajmëroi pasoja të rënda nëse SHBA ndërhyn në këtë korridor detar. Mesazhi nga Teherani është i qartë: lëvizja e shpallur nga Uashingtoni nuk po lexohet si operacion teknik, por si sfidë e drejtpërdrejtë politike dhe ushtarake.
Plani duket më i kufizuar se sa u paraqit fillimisht
Megjithatë, sipas mediave amerikane, operacioni nuk parashikon domosdoshmërisht shoqërim të drejtpërdrejtë të anijeve nga Marina amerikane. Anijet luftarake pritet të qëndrojnë në gatishmëri në zonë dhe të japin informacion mbi korridoret më të sigurta detare, si edhe mbi zonat ku mund të ketë mina.
Kjo e bën nismën më shumë një operacion mbështetës dhe parandalues sesa një eskortë të plotë ushtarake. Për këtë arsye, edhe pretendimi për rikthim të shpejtë të normalitetit tregtar mbetet për t’u parë në praktikë.
Dyshime për efektin real në terren
Zyrtarë dhe ekspertë ndërkombëtarë kanë shprehur dyshime për efektivitetin e operacionit, duke kujtuar se përpjekje të ngjashme më parë nuk kanë sjellë ndryshim thelbësor në terren. Pa shoqërim të drejtpërdrejtë ushtarak, ndikimi i nismës mund të mbetet i kufizuar.
Nga ana tjetër, ekspertja e sigurisë detare Jennifer Parker vlerëson se prania e shtuar ushtarake në ajër dhe në det mund të krijojë një ndjenjë sigurie për anijet tregtare. Sipas saj, synimi i operacionit është të ndryshojë klimën e sigurisë në Ngushticë, në mënyrë që lëvizja detare të rifillojë me më pak pasiguri.
Pse Ngushtica e Hormuzit mbetet nyje kritike
Ngushtica e Hormuzit është një nga pikat më të rëndësishme të transportit global të energjisë, ndaj çdo tension në këtë zonë prodhon efekt të menjëhershëm përtej rajonit. Për këtë arsye, çdo nismë ushtarake apo gjysmë-ushtarake në këtë korridor shihet jo vetëm si çështje sigurie, por edhe si test për tregjet dhe ekuilibrat ndërkombëtarë.
Në këtë fazë, mbetet e paqartë nëse operacioni i shpallur nga Trump do të ndryshojë realisht kushtet e lundrimit, apo do të shtojë një shtresë të re tensioni mbi një situatë që tashmë është shumë e brishtë.
Për momentin, ajo që dihet vjen kryesisht nga njoftimet e palës amerikane dhe reagimet paralajmëruese të Iranit. Efekti real i operacionit do të matet jo te deklaratat, por te lëvizja konkrete e anijeve dhe te niveli i përplasjes që mund të prodhohet në ditët në vijim.