Negociatat për buxhetin e ardhshëm afatgjatë të Bashkimit Europian kanë hyrë në një fazë të ndjeshme politike, ku përplasja nuk lidhet vetëm me shifrën totale, por me pyetjen se kush përfiton dhe kush humbet. Në tavolinë janë dy propozime që e çojnë paketën deri pranë 2 trilionë eurove, ndërsa debati po zhvendoset qartë drejt sigurisë, mbrojtjes dhe disiplinës fiskale.
Përballja mes Komisionit dhe Parlamentit Europian
Sipas materialit zyrtar të negociatave, Korniza Financiare Shumëvjeçare për periudhën 2028-2034 po diskutohet mes prioriteteve të reja strategjike dhe kufizimeve buxhetore të shteteve anëtare.
Komisioni Europian ka propozuar një buxhet prej 1.8 trilionë eurosh, ndërsa Parlamenti Europian kërkon një paketë më të lartë, prej 1.96 trilionë eurosh. Diferenca prej rreth 175 miliardë eurosh tregon se përplasja nuk është teknike, por thellësisht politike: sa para duhet të lëvizin dhe për cilat prioritete.
Mbrojtja del fituese në draftin e ri
Një nga sektorët që fiton më shumë nga skema aktuale është mbrojtja. Sipas propozimit në tryezë, rreth 131 miliardë euro do të ndahen për mbrojtjen, sigurinë dhe teknologjitë hapësinore.
Kjo shumë është pesë herë më e lartë se në buxhetin aktual shumëvjeçar. Sipas versionit zyrtar europian, rritja lidhet me luftën e Rusisë kundër Ukrainës dhe me pasiguritë për garancitë afatgjata të sigurisë nga Shtetet e Bashkuara.
Fokus te mobiliteti ushtarak dhe infrastruktura
Në qendër të këtij orientimi të ri është mobiliteti ushtarak, pra aftësia për të lëvizur shpejt trupa dhe pajisje në territorin europian. Financimi për këtë sektor pritet të rritet dhjetëfish.
Praktikisht, kjo do të thotë më shumë para për infrastrukturë rrugore, hekurudhore dhe portuale që, sipas planit, mund të përdoret edhe për operacione mbrojtëse. Ky është një sinjal i qartë se buxheti i ardhshëm i BE-së po merr një profil më të fortë sigurie sesa në ciklet e mëparshme.
Jo të gjitha vendet pritet të përfitojnë njësoj
Rritja e shpenzimeve për sigurinë po shoqërohet me shqetësime për tkurrje fondesh në sektorë të tjerë. Sipas formulës së re të shpërndarjes, vende si Çekia, Sllovenia dhe Portugalia mund të marrin më pak financime nga fondet e kohezionit.
Në të njëjtën kohë, vendet e konsideruara “kursimtare” si Gjermania, Holanda, Suedia dhe Austria kërkojnë një buxhet më të kufizuar dhe kundërshtojnë zgjerimin e borxhit të përbashkët europian. Kjo e bën negociatën edhe më të vështirë, sepse konflikti nuk është vetëm mbi nivelin e shpenzimeve, por edhe mbi filozofinë e vetë unionit për vitet e ardhshme.
Për momentin, shifra finale mbetet e hapur, por drejtimi i debatit duket i qartë: më shumë para për sigurinë dhe më shumë tension për mënyrën si do të ndahen ato.
Kjo do të thotë se negociatat për buxhetin 2028-2034 nuk do të maten vetëm me madhësinë rekord të paketës, por me koston politike që mund të prodhojë për vendet që ndihen të lëna pas.