Një anketë mbi perceptimet për sistemin e drejtësisë nxjerr një tablo të dyfishtë: nga njëra anë, SPAK rezulton institucioni më i besuar dhe reforma në drejtësi vlerësohet gjerësisht si e domosdoshme; nga ana tjetër, shumë të anketuar thonë se ndryshimi nuk është ndjerë realisht në jetën e përditshme dhe se korrupsioni vazhdon të perceptohet si problem i rrënjosur.
Reforma vlerësohet, por efekti konkret mbetet i diskutueshëm
Sipas vrojtimit statistikor të kryer nga Eduard Zaloshnja, Arjan Dyrmishi dhe Alaattin Ozde, me mbështetje nga Ambasada Gjermane, dy të tretat e të rriturve kanë shprehur opinion pozitiv për reformën në drejtësi.
Megjithatë, të dhënat tregojnë edhe rezervat e publikut ndaj rezultateve konkrete. Sipas studiuesit Eduard Zaloshnja, mbi 90% e të anketuarve e konsiderojnë reformën të domosdoshme, por vetëm rreth një e katërta mendojnë se ajo ka pasur ndikim në jetën e tyre të përditshme.
Në të njëjtën linjë, prioriteti që shumica kërkon për pesë vitet e ardhshme mbetet lufta kundër korrupsionit, çka sugjeron se publiku nuk e sheh ende të mbyllur këtë kapitull.
SPAK kryeson në besim, por jo pa pikëpyetje
Sipas anketës, SPAK renditet institucioni më i besuar në sistemin e drejtësisë, me 70% të të anketuarve që shprehin besim ndaj tij. Pas tij vjen Gjykata Kushtetuese me 58%.
Por edhe këtu mbështetja nuk paraqitet pa kushte. Sipas të njëjtit vrojtim, pjesa më e madhe e të rriturve mendojnë se SPAK nuk ka bërë mjaftueshëm sekuestrime të pasurive që u përkasin kriminelëve ose zyrtarëve të korruptuar.
Kjo e bën të qartë se besimi ndaj institucionit nuk përkthehet automatikisht në bindje se rezultatet janë në nivelin e pritur.
Vettingu shihet pozitivisht, por dyshimet për sistemin mbeten
Rreth gjysma e të anketuarve rezultojnë të kënaqur me procesin e Vettingut. Sipas shpjegimit të dhënë në prezantimin e anketës, kjo lidhet me perceptimin se në sistem ka ende prokurorë dhe gjyqtarë të korruptuar.
Në praktikë, kjo tregon një qëndrim të përzier: publiku mbështet filtrimin e sistemit, por nuk është i bindur se pastrimi i drejtësisë ka prodhuar ende standardin që ishte premtuar.
Ryshfeti mbetet problem i hapur në perceptimin e qytetarëve
Një nga gjetjet më shqetësuese të anketës lidhet me korrupsionin e përditshëm. Sipas të dhënave, 50% e të anketuarve thonë se njohin dikë në familje ose në rrethin shoqëror që ka dhënë ryshfet në sistemin e drejtësisë.
Po ashtu, mbi 62% kanë pranuar se do të konsideronin një pagesë nën dorë për gjyqtarë ose prokurorë, nëse kjo do të shihej si e nevojshme për të zgjidhur një problem.
Këto shifra nuk provojnë raste konkrete, por japin një sinjal të fortë për nivelin e ulët të besimit se drejtësia funksionon pa ndërhyrje, favore apo korrupsion.
SHBA renditet partneri më i besuar në reformë
Nga partnerët ndërkombëtarë me rol aktiv në reformën në drejtësi, sipas anketës, SHBA konsiderohet më i besuari nga të anketuarit. Më pas renditen Gjermania dhe Bashkimi Europian.
Anketa është realizuar me mbi 1100 të rritur, nga veriu në jug të vendit, dhe fokusohet te perceptimet, përvojat dhe njohuritë e publikut për sistemin e drejtësisë në Shqipëri.
Në përmbledhje, anketa sugjeron se reforma në drejtësi vazhdon të gëzojë mbështetje në parim, por jo të njëjtin nivel bindjeje për rezultatet e saj konkrete.
Pikërisht hendeku mes besimit deklarativ te institucionet dhe normalizimit të ryshfetit në perceptimin qytetar mbetet sinjali më i fortë që del nga ky vrojtim.