Një draft-marrëveshje i publikuar nga Bloomberg sugjeron se Uashingtoni dhe Teherani mund të hedhin një hap të madh drejt uljes së tensioneve, por përmasat e premtimeve në letër mbeten të jashtëzakonshme. Sipas dokumentit me 14 pika, palët pritet të nënshkruajnë më 19 qershor në Zvicër një memorandum që përfshin armëpushim të përhershëm, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, heqje graduale sanksionesh dhe një paketë mbështetjeje ekonomike për Iranin me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë.
Çfarë parashikon drafti i publikuar
Sipas versionit të raportuar, memorandumi synon ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të luftës në të gjitha frontet, përfshirë edhe Libanin. Dokumenti parashikon që SHBA-ja, Irani dhe aleatët e tyre të angazhohen të mos ndërmarrin më veprime armiqësore kundër njëri-tjetrit dhe të respektojnë sovranitetin e secilit shtet.
Drafti parashikon gjithashtu që negociatat për marrëveshjen përfundimtare të mbyllen brenda 60 ditëve, me zgjatje vetëm nëse të dyja palët bien dakord. Ky afat e bën procesin politikisht të ngjeshur dhe lë pak hapësirë për vonesa, sidomos për çështjet më të ndjeshme që shtyhen për fazën finale.
Hormuzi në qendër të pazarit diplomatik
Një nga pikat më të rëndësishme të memorandumit është rihapja e plotë e Ngushticës së Hormuzit, korridor kyç për tregtinë globale të energjisë. Sipas draftit, SHBA do të heqë menjëherë bllokadën detare dhe do të rikthejë trafikun normal të anijeve brenda 30 ditëve.
Në anën tjetër, Irani do të garantojë lundrimin e sigurt në Hormuz dhe në rrugët detare që lidhin Gjirin Persik me Detin e Omanit. Dokumenti përmend edhe çminimin e zonave detare, një element që tregon se marrëveshja nuk ndalet te deklaratat politike, por prek edhe zbatimin praktik në terren.
Paketa prej 300 miliardë dollarësh dhe lehtësimi i sanksioneve
Pika që bie më shumë në sy është paketa ekonomike për Iranin. Sipas draftit, bëhet fjalë për një program rindërtimi dhe zhvillimi me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë, që do të financohej nga SHBA-ja dhe aleatët e saj rajonalë. Megjithatë, mekanizmat konkretë të zbatimit nuk janë të detajuar në këtë fazë dhe do të lihen për negociatat pasuese.
Dokumenti parashikon edhe heqjen graduale të sanksioneve ndaj Iranit, përfshirë ato të OKB-së, sanksionet amerikane parësore dhe dytësore, si dhe masa të lidhura me sektorin energjetik. Sipas draftit, Departamenti amerikan i Thesarit do të japë përjashtime që lejojnë eksportin e naftës bruto iraniane, produkteve petrokimike dhe shërbimeve të lidhura me to, nga bankat te sigurimet dhe transporti.
Bërthamori, fondet e ngrira dhe monitorimi ndërkombëtar
Në planin bërthamor, sipas dokumentit, Teherani rithekson se nuk do të pajiset me armë bërthamore, ndërsa deri në arritjen e marrëveshjes përfundimtare nuk do ta zgjerojë programin e tij. Paralelisht, SHBA-ja nuk do të vendosë sanksione të reja dhe nuk do të shtojë praninë ushtarake në rajon.
Drafti përfshin edhe lirimin e fondeve iraniane të ngrira jashtë vendit dhe vendosjen e tyre në dispozicion të Bankës Qendrore të Iranit gjatë vijimit të negociatave. Për zbatimin e angazhimeve parashikohet një mekanizëm i posaçëm monitorimi, ndërsa marrëveshja finale synohet të vuloset me një rezolutë detyruese të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Nëse firmoset dhe zbatohet sipas draftit, memorandumi mund të shënojë një kthesë të rëndësishme në marrëdhëniet SHBA-Iran dhe në gjithë arkitekturën e sigurisë në Lindjen e Mesme.
Por deri tani bëhet fjalë për një dokument të raportuar në media dhe për angazhime që mbeten për t’u testuar në negociata dhe në terren. Pikërisht aty do të shihet nëse kemi të bëjmë me fundin e një përshkallëzimi apo vetëm me një armëpushim të paketuar politikisht.