Donald Trump ka lidhur hapur një dosje të ndjeshme energjetike me një kërkesë të qartë politike: sipas versionit të shpallur prej tij, marrëveshja për bashkëpunim bërthamor civil mes SHBA-së dhe Arabisë Saudite nuk do të hyjë në fuqi nëse Riadi nuk njeh zyrtarisht Izraelin. Kushti e shtyn çështjen përtej energjisë dhe e vendos sërish në qendër pazarin diplomatik në Lindjen e Mesme.
Kushti i Trump, i shpallur publikisht
Përmes një postimi në Truth Social, Trump deklaroi se programi bërthamor i parashikuar me Arabinë Saudite do të jetë vetëm për përdorim civil dhe se nuk do të lejohet pasurimi i uraniumit.
Sipas deklaratës së tij, marrëveshja do të miratohet vetëm nëse Arabia Saudite i bashkohet Marrëveshjeve të Abrahamit, pra nëse ecën drejt normalizimit formal të marrëdhënieve me Izraelin.
Shtëpia e Bardhë e përforcon vijën zyrtare
Shtëpia e Bardhë konfirmoi se ky kusht i është bërë i qartë edhe më herët udhëheqjes saudite. Sipas zëdhënëses Karoline Leavitt, presidenti amerikan ka mbajtur një qëndrim të prerë për këtë pikë.
Pra, sipas versionit zyrtar nga Uashingtoni, marrëveshja bërthamore nuk shihet si proces i ndarë teknik, por si instrument presioni për një objektiv më të gjerë diplomatik.
Heshtja e Riadit dhe vija e njohur saudite
Deri tani nuk ka pasur reagim nga Arabia Saudite ndaj deklaratave të Trump. Kjo mungesë përgjigjeje e lë të hapur pyetjen nëse Riadi do të pranojë ta lidhë një projekt kaq të ndjeshëm me kushtin politik të njohjes së Izraelit.
Qëndrimi saudit ka qenë prej kohësh se njohja e Izraelit nuk mund të ndodhë pa krijimin e një shteti palestinez. Pikërisht këtu duket edhe nyja kryesore e përplasjes mes kërkesës së Trump dhe pozicionit të deritanishëm të Riadit.
Izraeli e mirëpret, por debati mbetet i hapur në SHBA
Nga ana tjetër, Izraeli e ka pritur pozitivisht deklaratën e presidentit amerikan. Zyra e kryeministrit Benjamin Netanyahu e cilësoi përfshirjen e Arabisë Saudite në Marrëveshjet e Abrahamit si një hap historik për paqen në Lindjen e Mesme.
Por marrëveshja e re SHBA-Arabi Saudite nuk po lexohet vetëm si sukses diplomatik. Sipas informacionit të bërë publik, ajo hap mundësi të mëdha për kompanitë amerikane në programin bërthamor saudit, ndërsa ka nxitur edhe debate mes ekspertëve dhe ligjvënësve amerikanë për rrezikun e përhapjes së teknologjisë bërthamore në një rajon të paqëndrueshëm.
Çfarë pritet më tej
Projektmarrëveshja pritet të kalojë në shqyrtim në Kongresin amerikan. Edhe pse priten kundërshtime nga disa ligjvënës, republikanët, sipas materialit burimor, kanë shumicën e nevojshme për ta miratuar.
Mbetet për t’u parë nëse kushti i shpallur publikisht nga Trump do të shërbejë si levë reale ndaj Riadit apo do ta komplikojë edhe më tej një proces që prek njëherësh sigurinë rajonale, interesat ekonomike dhe raportet SHBA-Izrael-Arabi Saudite.
Në këtë fazë, deklarata e Trump e bën të qartë se Uashingtoni po përpiqet të këmbejë bashkëpunimin bërthamor me fitime politike në rajon.
Por pa një reagim nga Riadi dhe me shqetësimet që mbeten të hapura në SHBA, marrëveshja mbetet ende larg trajtimit si çështje e mbyllur.