Kryeministri Edi Rama ka zgjedhur një formë të pazakontë për të mbrojtur Paketën e Maleve: i është drejtuar ChatGPT-së për të marrë një shpjegim mbi ligjin. Përmes kësaj qasjeje, versioni i paraqitur nga kreu i qeverisë këmbëngul se nisma nuk hap rrugë për investitorët e mëdhenj, por synon familjet që prej vitesh jetojnë dhe punojnë mbi troje të pormalizuara.
Qeveria përpiqet ta zhvendosë debatin
Sipas shpjegimit të lexuar nga Rama, kritika kryesore ndaj Paketës së Maleve lidhet me dyshimin se ligji është ndërtuar për oligarkë, investitorë të mëdhenj apo të huaj. Në këtë version, këto pretendime paraqiten si të pambështetura juridikisht.
Argumenti i sjellë është se mekanizmi i ligjit kërkon posedim faktik të tokës për të paktën 10 vjet, një kusht që sipas këtij interpretimi nuk i shërben atyre që hyjnë rishtazi në treg apo kërkojnë të përfitojnë me procedurë të shpejtë. Megjithatë, vetë përdorimi i një platforme të inteligjencës artificiale për të bërë mbrojtjen publike të një ligji ka shtuar pikëpyetje më shumë sesa ka mbyllur debatin.
Kush pretendohet se përfiton nga ligji
Sipas versionit të paraqitur nga kryeministri, subjekti real i Paketës së Maleve janë familjet në zona si Thethi, Vermoshi, Zagoria, Lunxhëria apo Mokra, të cilat kanë trashëguar toka dhe i kanë përdorur prej brezash, por nuk kanë arritur t’i formalizojnë.
Në këtë logjikë, ligji paraqitet si një instrument që u jep këtyre familjeve mundësi të zhvillojnë pronën, të marrin kredi, të ndërtojnë ligjërisht apo të ngrenë aktivitete agroturizmi. Qeveria pretendon se bëhet fjalë për një kapital të bllokuar prej mungesës së titujve të pronësisë.
Pretendimi për të huajt dhe investitorët e mëdhenj
Në argumentimin e paraqitur, thuhet se ligji nuk krijon kategori të privilegjuar për shtetasit e huaj. Kushti i posedimit shumëvjeçar, sipas këtij interpretimi, përjashton shumicën e investitorëve të huaj që vijnë sot në Shqipëri.
Po ashtu, argumentohet se një person me kapital të madh mund të investojë edhe pa këtë paketë, ndaj ligji, sipas qeverisë, nuk është hartuar për të pasurit. Kjo është pika ku kundërshtitë politike dhe publike pritet të mbeten të forta, pasi debati real nuk mbyllet vetëm me formulimin e një kushti në tekstin ligjor, por me mënyrën si ai zbatohet në terren.
Debati për tokën me 1 euro
Një nga pikat më të diskutuara mbetet formula e tokës me 1 euro. Në shpjegimin e bërë publik, argumentohet se shteti nuk po e shet tokën për të mbledhur të ardhura, por po ia jep poseduesit me kontratë ligjore, ndërsa hipotekimi i pronës vjen pas realizimit të ndërtimit.
Po në këtë linjë thuhet se toka nuk falet automatikisht, pasi duhen provuar posedimi, ligjshmëria, miratimi i projektit, përmbushja e kushteve kontraktore dhe realizimi i investimit. Nëse këto nuk ndodhin, sipas këtij versioni, toka mbetet shtet dhe zbatohen pasojat e parashikuara në kontratë dhe në legjislacion.
Resorte apo ekonomi lokale?
Në mbrojtjen e bërë për Paketën e Maleve, qeveria përpiqet të largojë edhe idenë se ligji favorizon vetëm resortet. Sipas këtij interpretimi, projektet që synohen përfshijnë agroturizëm, bujtina, ferma, punishte artizanale, përpunim produktesh vendase, aktivitete sportive dhe turizëm familjar.
Po ashtu, pretendohet se ligji nuk prek pronat private të formalizuara, por operon mbi prona shtetërore me posedues faktik ose në situata ku mungon titulli i pronësisë. Konfliktet e mundshme pronësore, sipas versionit zyrtar, mbeten për t’u trajtuar me mekanizmat ligjorë ekzistues.
Në thelb, mbrojtja që Rama i bëri Paketës së Maleve përmes ChatGPT-së synon të paraqesë ligjin si zgjidhje për familjet që kanë tokë të trashëguar, por jo dokumente pronësie.
Por përtej këtij interpretimi, pyetjet që e kanë shoqëruar ligjin mbeten të hapura: kush përfiton realisht, si do të verifikohet posedimi në praktikë dhe sa të forta janë garancitë që kjo skemë të mos kthehet në një derë të re për abuzim me pronën publike.