Afati 60-ditor që Uashingtoni dhe Teherani kishin vendosur për të arritur një marrëveshje më të gjerë ka skaduar pa rezultat konkret. Në vend të një zgjidhjeje të qëndrueshme, në tryezë kanë mbetur mosmarrëveshjet për Ngushticën e Hormuzit, presioni ekonomik dhe një rajon që vazhdon të lëkundet mes armëpushimeve të brishta dhe goditjeve të reja ushtarake.
Memorandumi nuk prodhoi marrëveshjen e premtuar
Afati ishte pjesë e Memorandumit të Mirëkuptimit të nënshkruar më 17 qershor nga presidenti amerikan Donald Trump dhe presidenti iranian Masoud Pezeshkian, pas më shumë se tre muajsh përplasje të ashpra.
Sipas versionit zyrtar, marrëveshja e përkohshme synonte të ndalte armiqësitë dhe të hapte rrugën për një pakt përfundimtar që do të ulte konfliktin në disa fronte. Por skadimi i afatit pa ujdi konkrete tregon se objektivi politik i shpallur nuk është përkthyer në rezultat diplomatik.
Hormuzi mbetet nyja më e rrezikshme
Ndër pikat kryesore të dakordësisë së përkohshme ishin rihapja e Ngushticës së Hormuzit, lehtësimi i disa kufizimeve financiare ndaj Iranit dhe nisja e bisedimeve për programin bërthamor të Teheranit.
Pikërisht çështja e Hormuzit u kthye sërish në burim përplasjeje. Në fund të qershorit u raportuan sulme të reja ushtarake, ndërsa më 8 korrik Trump deklaroi se Memorandumi i Mirëkuptimit kishte marrë fund.
Presion ekonomik nga Uashingtoni, hezitim nga Teherani
Trump ka deklaruar se presioni ekonomik ndaj Iranit është pjesë e strategjisë amerikane. Në fillim të muajit, ai tha se Uashingtoni po e vëzhgonte Iranin teksa përballej me inflacion të lartë dhe mungesë parash.
Nga ana tjetër, Teherani nuk ka dhënë sinjale për një rikthim të menjëhershëm në negociata. Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha se ende nuk është marrë vendim nëse bisedimet me SHBA-në do të rifillojnë.
Retorika e ashpër nuk ul rrezikun në rajon
Araghchi reagoi edhe ndaj kërcënimit të Trump për ta shpallur Ngushticën e Hormuzit territor amerikan pasi SHBA-ja të përfundojë mposhtjen e Iranit. Sipas tij, ngushtica nuk mund të “pushtohet me një cicërimë”.
Edhe pse përplasjet direkte mes forcave amerikane dhe iraniane janë ndalur, pasojat në terren mbeten të prekshme. Grupet e mbështetura nga Irani vijojnë aktivitetin e tyre, ndërsa në Jemen ushtria ka intensifikuar fushatën kundër Houthëve, të cilët kanë goditur objektiva të lidhura me transportin detar dhe aleatët e SHBA-së. Në Liban, sulmet e rënda ajrore izraelite të ditëve të fundit kanë rritur sërish tensionet, pavarësisht armëpushimit të arritur në qershor.
Me skadimin e afatit 60-ditor pa një marrëveshje të re, një pakt i qëndrueshëm mes Uashingtonit dhe Teheranit duket ende i largët.
Në praktikë, diplomacia ka mbetur pas retorikës, ndërsa rreziku i një përshkallëzimi të ri në Lindjen e Mesme vazhdon të mbetet i lartë.