Forcimi i lekut dhe rënia e euros kanë krijuar një avantazh të madh për importuesit në Shqipëri, të paktën në letër. Llogaritjet mbi tregtinë e jashtme tregojnë kursime potenciale me përmasa miliarda euro, por kjo nuk do të thotë automatikisht se qytetarët kanë paguar më pak në raft.
Efekti i kursit, miliarda euro më pak kosto për importet
Nga analiza e importeve për periudhën 2022 deri në korrik 2026, del se zhvlerësimi i euros kundrejt lekut ka sjellë një ulje të konsiderueshme të kostos së mallrave të blera jashtë vendit. Për të gjitha importet, efekti potencial llogaritet në rreth 568 miliardë lekë, ose afërsisht 5.7 miliardë euro.
Kjo diferencë vjen nga krahasimi mes kostos që kanë pasur importet me kursin mesatar të secilit vit dhe kostos që do të kishin nëse euro do të kishte mbetur në nivelin e vitit 2022. Sa më shumë është forcuar leku, aq më e madhe ka dalë kjo diferencë në favor të importuesve.
Vetëm nga BE-ja, kursimi potencial arrin në 2.9 miliardë euro
Një fokus më i ngushtë te importet nga Bashkimi Europian, që zënë mbi gjysmën e tregtisë së Shqipërisë, jep sërish një shifër të lartë. Në këtë rast, kursimi potencial nga efekti i kursit të këmbimit llogaritet në rreth 286 miliardë lekë, ose afro 2.9 miliardë euro, nga viti 2023 deri në korrik 2026.
Në praktikë, kjo do të thotë se një produkt i blerë sot në euro u kushton importuesve dukshëm më pak lekë sesa do t’u kushtonte me kursin e disa viteve më parë.
Vetëm në 7-mujorin 2026, diferenca llogaritet mbi 1 miliard euro
Për vitin aktual, kursi i këmbimit rezulton 23.63 lekë më i ulët për një euro krahasuar me vitin 2022. Ndërkohë, importet totale në 7-mujorin e vitit 2026 arritën në 5.6 miliardë euro.
Mbi këtë bazë, efekti i kursit përkthehet në rreth 132.6 miliardë lekë të kursyera për importuesit, ose afërsisht 1.1 miliardë euro. Shifra tregon peshën që ka pasur vetëm luhatja e monedhës në bilancet e kompanive që blejnë jashtë.
Kursim potencial nuk do të thotë fitim neto
Megjithatë, këto shuma nuk duhen lexuar si fitim i pastër për bizneset. Bëhet fjalë për një kursim potencial në koston e importeve, ndërsa përfitimi real varet nga disa faktorë të tjerë, si monedha e kontratave, lëvizja e çmimeve të mallrave, kostot e transportit dhe energjisë.
Pra, edhe pse kursi i këmbimit ka punuar në favor të importuesve, bilanci përfundimtar i secilës kompani mbetet i lidhur me shpenzime dhe kushte që ndryshojnë nga një sektor në tjetrin.
Pyetja kyçe mbetet te tregu: pse nuk ndihen qartë te çmimet?
Pika më e ndjeshme për publikun nuk është sa kanë kursyer importuesit, por nëse ky avantazh është reflektuar në çmimet që paguajnë familjet. Nëse kostoja në lekë e një pjese të importeve ka rënë ndjeshëm, logjika ekonomike do të kërkonte që të paktën një pjesë e këtij efekti të kalonte edhe te konsumatori.
Kjo është pikërisht hapësira ku shifrat për kursimet e bizneseve përplasen me realitetin e tregut: qytetarët kanë të drejtë të pyesin pse euroja ra fort, ndërsa shumë çmime nuk u ulën me të njëjtin ritëm.
Forcimi i lekut ka krijuar një lehtësi të madhe në koston e importeve, sidomos për mallrat që vijnë nga Bashkimi Europian.
Por mes kursimit potencial të bizneseve dhe çmimit final që paguan konsumatori mbetet një hendek që shifrat, të vetme, nuk e shpjegojnë plotësisht.