Peter Magyar po e kthen luftën kundër korrupsionit në testin më të madh politik të qeverisë së tij. Në qendër është një premtim i fortë: rikthimi te shteti i pasurive që, sipas linjës së re qeveritare, u shpërndanë padrejtësisht gjatë viteve të sundimit të Viktor Orbánit.
Premtimi që prek zemrën e sistemit të vjetër
Qeveria e Partisë Tisza e ka paraqitur rimarrjen e pasurisë si një çështje besueshmërie politike. Sipas versionit të saj, bëhet fjalë për para dhe asete të përfituara nga oligarkë, miq të partisë, ndërmjetës dhe njerëz pranë familjes së Orbánit gjatë një periudhe të gjatë kontrolli mbi shtetin.
paragraphs nuk përdoret në tekst, por thelbi mbetet i qartë: premtimi nuk kufizohet te retorika morale. Qeveria synon edhe ndjekje ligjore ndaj përfituesve që konsiderohen të paligjshëm.
Në opinionin publik hungarez, kjo lidhet drejtpërdrejt me akuzat për luks të ngritur mbi fondet publike: rezidenca, avionë privatë, jahte dhe fitime të përsëritura nga tendera me vlerë miliarda. Këto janë pikërisht pamjet që ushqejnë kërkesën për ndëshkim politik dhe penal.
Shifrat janë të mëdha, por edhe pritshmëritë
Sipas vlerësimeve të cituara gjatë fushatës, Peter Magyar ka folur për rreth 60 miliardë euro pasuri që mund të jenë përvetësuar padrejtësisht. Tashmë në qarkullim ka edhe shifra shumë më të larta, deri në trefishin e kësaj vlere, çka tregon sa e paqartë dhe politike mbetet përmasa reale e operacionit.
Në sfond qëndron një tablo e rëndë sociale dhe financiare: varfërimi i një pjese të shoqërisë, largimi i të rinjve, degradimi i infrastrukturës publike dhe presioni mbi shkollat e spitalet. Deficiti buxhetor, sipas të dhënave të përmendura, ka arritur në 7.5 për qind të PBB-së.
Pikërisht ky kontrast mes luksit të elitave dhe dobësimit të shërbimeve publike e ka bërë këtë premtim një provë vendimtare për qeverinë e re. Nëse pasuria nuk rikthehet dhe përgjegjësit nuk preken, kostoja politike për Magyar mund të jetë e lartë.
Një super-institucion me fuqi të pazakonta
Në fund të korrikut, parlamenti themeloi me ligj Autoritetin Kombëtar për Rimarrjen dhe Mbrojtjen e Pasurisë, i njohur si NVVH. Sipas modelit të prezantuar deri tani, ky autoritet do të ketë kompetenca shumë të gjera dhe një shkallë të lartë pavarësie.
Struktura e re pritet të hetojë në mënyrë prapavepruese rrjedhën e parave publike dhe përdorimin e pasurive, përfshirë pronat e paluajtshme. Në praktikë, fokusi kryesor duket se është periudha e sistemit Orbán, pra rastet që nga viti 2010.
Ajo që e bën NVVH-në të debatueshme është pesha e saj institucionale: sipas skemës së miratuar, autoriteti mund të hetojë dhe të ngrejë akuza, ndërsa i jep llogari vetëm parlamentit. Për një vend me histori të dobët ndëshkueshmërie ndaj korrupsionit të nivelit të lartë, kjo shihet njëkohësisht si instrument i fortë dhe si mekanizëm me ngarkesë të theksuar politike.
Emërimi në krye ndez polemika
Në drejtimin e NVVH-së është emëruar politologia 46-vjeçare Anna Unger, një zgjedhje që ka befasuar jo pak vëzhgues. Ajo vjen nga Universiteti Eötvös Loránd i Budapestit dhe është njohëse e sistemeve politike, institucioneve demokratike dhe financimit të partive, por nuk konsiderohet figurë e provuar në frontin antikorrupsion dhe as juriste.
Kritikat u shtuan pas deklaratës së saj se do të ishte jorealiste të pritej që gjatë mandatit të parë gjashtëvjeçar të kishte vendime gjyqësore të formës së prerë në çështje të mëdha korrupsioni. Kjo u lexua nga kritikët si sinjal se premtimi i madh mund të përplaset me ritmin e ngadaltë të drejtësisë.
Peter Magyar reagoi ashpër ndaj këtyre kundërshtimeve, duke refuzuar idenë se drejtuesi i autoritetit duhej zgjedhur mbi logjikën e një gare publike spektakolare. Nga ana tjetër, përfaqësues qeveritarë kanë argumentuar se Unger u vlerësua për vizionin e saj më të gjerë mbi mënyrën se si duhet çmontuar mekanizmi i përvetësimit të pasurisë publike.
Mes drejtësisë së kërkuar dhe rrezikut të politizimit
Debati në Hungari nuk lidhet vetëm me pyetjen nëse do të kthehen para te shteti, por edhe me mënyrën se si do të bëhet kjo. Pritshmëria publike, sipas analistëve vendas, është për një përballje të plotë me sistemin e vjetër dhe jo për një operacion simbolik.
Kjo e vendos qeverinë Magyar në një vijë të hollë: nëse vepron ngadalë, rrezikon të akuzohet për dështim; nëse shtyn fort për ndëshkim, do të përballet me pyetje serioze mbi standardet ligjore, pavarësinë e procedurave dhe përdorimin politik të institucioneve të reja.
Për momentin, qeveria ka ngritur instrumentin që pretendon se do të prekë korrupsionin e epokës Orbán. Testi i vërtetë nis tani: jo me sloganet e fushatës, por me provat, hetimet dhe aftësinë për të mos e kthyer drejtësinë në armë të radhës politike.
Operacioni i nisur nga qeveria hungareze shihet si një nga përballjet më të forta me trashëgiminë e pushtetit të Viktor Orbánit.
Por sa nga premtimi për rimarrjen e pasurisë do të përkthehet në rezultate konkrete, kjo mbetet ende e hapur mes entuziazmit publik, dyshimeve institucionale dhe një klime të ndezur politike.