Rezultatet e PISA 2025 po paraqiten nga qeveria si një sukses, pasi Shqipëria rezulton e para në rajon në shkencë dhe matematikë. Por pas këtij interpretimi optimist, vetë të dhënat nxjerrin një problem serioz të cilin propaganda zyrtare tenton ta zbusë: një pjesë e madhe e 15-vjeçarëve shqiptarë vazhdojnë të mos arrijnë aftësitë bazë, sidomos në lexim.
Rritje e fortë në pikë, por jo barazi me standardet ndërkombëtare
Sipas rezultateve të PISA 2025, Shqipëria ka shënuar përmirësim krahasuar me vitin 2022 në të tre fushat e testimit. Në matematikë rritja raportohet me 65 pikë, në shkencë me 59 pikë dhe në lexim me 50 pikë.
Megjithatë, përmirësimi numerik nuk e ndryshon faktin që Shqipëria mbetet nën mesataren e vendeve të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim. Kjo do të thotë se rritja relative ndaj vetes nuk përkthehet automatikisht në performancë të kënaqshme në raport me standardin ndërkombëtar.
Qeveria feston vendin në rajon, por tabloja kërkon më shumë kujdes
Në rajon, Shqipëria renditet e para në shkencë dhe matematikë, duke lënë pas Serbinë, Maqedoninë e Veriut, Kosovën dhe Greqinë. Ky ishte edhe elementi që mori vëmendjen kryesore politike, me kryeministrin Edi Rama që përgëzoi nxënësit, mësuesit dhe drejtuesit e shkollave.
Por renditja rajonale, e përdorur si flamur politik, nuk mjafton për të fshehur dobësitë strukturore që shfaqen në të njëjtin raport. Kur shihen nivelet reale të aftësive, entuziazmi institucional del dukshëm më i madh se arsyeja për festë.
Leximi mbetet alarmi kryesor
Të dhënat tregojnë se 61% e nxënësve shqiptarë arritën nivelin minimal të aftësive në shkencë dhe 55% në matematikë. Gjendja paraqitet më problematike në lexim, ku rreth gjysma e 15-vjeçarëve nuk arritën nivelin bazë të përcaktuar nga PISA.
Vlerësimi ndërkombëtar e rendit Shqipërinë në vendin e katërt nga fundi në lexim, ndërsa në këtë fushë para saj rezultojnë edhe vende të rajonit si Serbia dhe Mali i Zi, si edhe Rumania. Ky është treguesi që vë më shumë në pikëpyetje cilësinë reale të sistemit arsimor përtej deklaratave triumfaliste.
Shumë pak nxënës në nivelet më të larta
Një tjetër tregues problematik lidhet me performancën e shkëlqyer. Në lexim, Shqipëria nuk ka asnjë 15-vjeçar në nivelet më të larta të performancës absolute, ndërsa në shkencë janë vetëm 1% dhe në matematikë 2%.
Në vlerësim morën pjesë 5,959 nxënës nga 160 shkolla shqiptare. Testimi PISA zhvillohet në 90 vende të botës dhe përdoret gjerësisht si një matës i aftësive funksionale të të rinjve, jo thjesht i njohurive formale të fituara në klasë.
Përtej krahasimeve rajonale që i shërbejnë debatit politik të ditës, shifrat tregojnë një realitet më të ndërlikuar për arsimin në Shqipëri. Ka përmirësim, por jo aq sa të justifikojë vetëkënaqësi institucionale, sidomos kur leximi mbetet pika më e dobët dhe një numër i madh nxënësish nuk arrijnë ende pragun bazë të aftësive.