Donald Trump po e mbyll fazën më të nxehtë të fushatës së mesmandatit me një ofertë që ka tronditur debatin politik në SHBA: 5 mijë dollarë për çdo amerikan të rritur, nëse republikanët mbajnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit. Premtimi tingëllon i thjeshtë për votuesit nën presionin e kostos së jetesës, por pas tij hapen menjëherë pyetje të mëdha për burimin e parave, kufijtë ligjorë dhe rolin real të presidentit.
Premtimi i Trump dhe kushti politik
Gjatë një konference të Partisë Republikane në Dallas, Trump e quajti skemën “Trump Dividend” dhe e lidhi drejtpërdrejt me rezultatin e zgjedhjeve të nëntorit.
Sipas deklarimit të tij, çdo qytetar amerikan i rritur do të përfitonte 5 mijë dollarë nëse republikanët fitojnë të dyja dhomat e Kongresit. Ai ka vendosur edhe një kusht tjetër: paratë të shpenzohen brenda Shteteve të Bashkuara.
Mesazhi politik ishte i qartë: gara e nëntorit po paraqitet si një test për presidencën e tij dhe për aftësinë e republikanëve për të mbajtur pushtetin legjislativ.
Kosto gjigante, financim i paqartë
Me rreth 270 milionë të rritur në SHBA, një pagesë universale prej 5 mijë dollarësh do ta çonte faturën në afërsisht 1.3 trilionë dollarë, në varësi të kritereve të përfitimit.
Trump nuk ka sqaruar se si do të financohej konkretisht ky program. Sipas versionit të dhënë nga zëvendëspresidenti J.D. Vance, skema mund të mbështetet te të ardhurat nga tarifat doganore, si një formë kthimi të një pjese të parave të mbledhura nga qeveria.
Por të ardhurat nga tarifat janë shumë më të ulëta se shuma që do të kërkonte një pagesë e tillë. Kjo e shtyn diskutimin te nevoja për burime të tjera financimi ose për më shumë huamarrje federale. Vance ka lënë të hapur edhe mundësinë që qytetarët me të ardhura të larta të përjashtohen nga skema.
A është i ligjshëm një premtim i tillë?
Lidhja e një shume konkrete parash me fitoren e një partie ka ngritur pikëpyetje ligjore në SHBA, sidomos për shkak të kufijve që ligji vendos ndaj blerjes së votës.
Megjithatë, premtimi i Trump, në formën si është paraqitur deri tani, nuk e lidh pagesën me votën individuale të qytetarëve. Ai nuk ka thënë se përfitues do të jenë vetëm ata që votojnë republikanët, por të gjithë qytetarët e rritur në rast se republikanët mbajnë Senatin dhe Dhomën e Përfaqësuesve.
Kjo e afron më shumë me një premtim elektoral për përfitime ekonomike sesa me një pagesë të drejtpërdrejtë në këmbim të votës. Por kjo nuk e zgjidh çështjen kryesore: deklarata politike është një gjë, zbatimi real është një tjetër.
Presidenti nuk mund ta bëjë i vetëm
Në sistemin amerikan, presidenti nuk mund të shpërndajë në mënyrë të njëanshme rreth 1.3 trilionë dollarë. Kushtetuta ia jep Kongresit kontrollin mbi shpenzimet federale.
Kjo do të thotë se një program i tillë do të kërkonte miratim me ligj nga Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati, si edhe një mekanizëm të qartë për financimin. Edhe nëse përdoren të ardhurat nga tarifat doganore, presidenti nuk mund t’i rishpërndajë ato vetë me dekret.
Në praktikë, kjo e bën premtimin të mundshëm si retorikë fushate, por jo të zbatueshëm pa votat e Kongresit. Për Trump, ruajtja e të dyja dhomave nën kontroll republikan është gjithashtu thelbësore për axhendën e tij në dy vitet e mbetura të mandatit.
Presioni ekonomik dhe llogaria politike
Premtimi vjen në një moment kur ekonomia amerikane po ndien efektet e tensioneve me Iranin. Sulmet ndaj bazave amerikane dhe aleatëve në Gjirin Persik, si edhe ndërprerjet e transportit në ngushticën e Hormuzit, kanë ndikuar në tregjet ndërkombëtare të energjisë.
Rritja e çmimeve të energjisë është reflektuar te karburantet, transporti dhe kostot e tjera për familjet amerikane. Vetë Trump ka paralajmëruar se konflikti nuk pritet të mbyllet para zgjedhjeve dhe se çmimet e naftës nuk do të bien shpejt.
Në këtë sfond, premtimi për 5 mijë dollarë merr peshë të fortë elektorale: votuesve u kërkohet të përballojnë koston ekonomike të krizës, ndërsa u ofrohet një kompensim i madh nëse republikanët mbajnë Kongresin. Demokratët e kanë cilësuar planin si një premtim bosh, ndërsa diskutimi është zgjeruar edhe te rreziku që një injektim mbi 1 trilion dollarë të shtojë presionin inflacionist.
Trump ka hedhur në qarkullim një premtim me efekt të menjëhershëm politik, por jo një plan të qartë dhe të garantuar financiarisht.
Pa miratimin e Kongresit dhe pa një burim të besueshëm financimi, 5 mijë dollarët për çdo amerikan mbeten më shumë një armë fushate sesa një pagesë e sigurt.