Kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis përdori një vizitë treditore në Kastelorizo, ishullin e vogël pranë brigjeve turke, për të artikuluar një vijë të qartë politike ndaj Ankarasë: Athina thotë se kërkon dialog dhe bashkëjetesë pa tensione, por nuk pranon që të drejtat e saj sovrane të vihen në diskutim. Mesazhi vjen në një klimë të ndezur mes dy vendeve, ku deklaratat politike, notat diplomatike dhe lëvizjet në terren po e mbajnë sërish rajonin në ekuilibër të brishtë.
Mesazh i drejtpërdrejtë nga një pikë e ndjeshme
Kastelorizo nuk u zgjodh rastësisht. Ishulli konsiderohet një nga pikat më delikate në raportet greko-turke, ndaj prania e Mitsotakis atje u lexua si sinjal i drejtpërdrejtë politik për Ankaranë.
Në deklarimin e tij, kryeministri grek theksoi se Greqia nuk kërcënon askënd, por as nuk pranon kërcënime apo diktate. Ai e lidhi këtë qëndrim me realitetin gjeografik të bashkëjetesës mes dy vendeve, duke lënë të kuptohet se Athina kërkon ulje tensionesh, por jo me koston e tërheqjes nga pretendimet e saj shtetërore.
Çfarë e rindezi përplasjen mes Athinës dhe Ankarasë
Tensioni u rikthye në mesin e gushtit, kur Turqia shpalli dy “parqe kombëtare detare”, një në Egjeun verilindor dhe një tjetër në Mesdheun Lindor, pranë Kastelorizos. Athina i konsideroi këto vendime të paligjshme në pjesën që, sipas versionit grek, shtrihet jashtë juridiksionit turk dhe brenda shelfit kontinental të Greqisë.
Përplasja nuk mbeti vetëm te hartat detare. Ankaraja reagoi edhe ndaj planeve greke për energjinë e rinovueshme në Egje, duke rikthyer në qarkullim çështjen e të ashtuquajturave “zona gri”. Më pas, të dyja palët shkëmbyen nota diplomatike, çka tregon se tensioni po lëviz paralelisht si në diskursin publik, ashtu edhe në kanalet zyrtare.
Retorikë e ashpër dhe sinjale ushtarake në Egje
Presidenti turk Rexhep Tayyip Erdogan kërkoi që Greqia të ndalojë militarizimin e disa ishujve të Egjeut dhe i bëri thirrje Athinës “të mësojë nga historia”. Në Greqi, këto deklarata u interpretuan si rikthim i retorikës së fortë që ka shoqëruar edhe krizat e mëparshme mes dy fqinjëve.
Në të njëjtën kohë, autoritetet greke kanë regjistruar, sipas tyre, fluturime pothuajse të përditshme të dronëve turq Bayraktar në Egjeun verilindor. Athina ka kujtuar gjithashtu zyrtarisht se e konsideron të drejtë të saj, mbi bazën e së Drejtës së Detit, zgjerimin e ujërave territoriale deri në 12 milje detare. Kjo e mban mosmarrëveshjen të lidhur jo vetëm me deklaratat politike, por edhe me një debat të vjetër juridik e strategjik.
Dialog në deklarata, stimul ekonomik në terren
Pavarësisht ashpërsimit të toneve, qeveria greke vazhdon të deklarojë se kanalet e komunikimit me Turqinë mbeten të hapura dhe se synimi është shmangia e një krize të re. Kjo është linja zyrtare e Athinës, edhe pse zhvillimet e javëve të fundit tregojnë se terreni mbetet i ndjeshëm dhe lehtësisht i ndezshëm.
Nga Kastelorizo, Mitsotakis njoftoi edhe masa ekonomike për të mbështetur popullsinë e ishullit: 5 mijë euro në vit për çdo familje, 1 mijë euro shtesë për çdo fëmijë të mitur, si dhe stimuj të veçantë për nëpunësit publikë, ushtarakët dhe forcat e sigurisë që shërbejnë atje. Paketa vjen në një zonë ku politika e sigurisë dhe ajo demografike po paraqiten gjithnjë e më hapur si dy anë të së njëjtës strategji shtetërore.
Vizita në Kastelorizo e vendos edhe një herë përballjen greko-turke në një pikë ku simbolika, sovraniteti dhe llogaritë gjeopolitike përzihen në të njëjtin mesazh. Në planin publik flitet për dialog, por në terren të dyja palët vazhdojnë të dërgojnë sinjale që tregojnë se mosbesimi mbetet i thellë.