Kina ka futur në fuqi rregulla të reja për udhëtimet nga dhe drejt vendit, duke i dhënë autoriteteve më shumë hapësirë për të bllokuar largimin e qytetarëve. Versioni zyrtar flet për mbrojtje të sovranitetit dhe sigurisë kombëtare, por kritikët paralajmërojnë se masa të tilla mund të kthehen lehtësisht në një mekanizëm shtesë kontrolli mbi lëvizjen dhe qëndrimet e qytetarëve.
Kur mund të ndalohet largimi nga Kina
Sipas rregullave të reja, qytetarët kinezë që autoritetet i konsiderojnë se kanë “dëmtuar” sigurinë ose interesat kombëtare gjatë qëndrimit jashtë vendit mund të ndalohen të largohen sërish nga Kina për deri në tre vjet pas kthimit.
Masa mund të zbatohet edhe për persona që shkelin rregullat për importin dhe eksportin e teknologjisë, nëse autoritetet vlerësojnë se këto shkelje mund të cenojnë sigurinë industriale ose teknologjike të vendit. Formulimi i gjerë i këtyre kritereve ka ngritur pikëpyetje mbi kufijtë realë të përdorimit të tyre.
Qeveria flet për mbrojtje, kritikët për kontroll
Sipas autoriteteve kineze, rregullat synojnë të mbrojnë sovranitetin dhe sigurinë kombëtare dhe nuk kanë për qëllim kufizimin e qytetarëve të zakonshëm. Një platformë zyrtare kineze kundër dezinformimit ka pretenduar se masat synojnë kryesisht udhëtimet drejt zonave me rrezik të lartë dhe raste të pazakonta lëvizjeje.
Po sipas versionit zyrtar, ndryshimet synojnë edhe të parandalojnë rastet kur qytetarët mashtrohen për të udhëtuar jashtë vendit ose përfshihen në aktivitete të paligjshme, përfshirë lojërat e fatit dhe mashtrimet online.
Por kritikët e qeverisë kineze e lexojnë ndryshe këtë paketë: si një instrument të ri për të monitoruar dhe frenuar aktivitetin e qytetarëve jashtë vendit. Profesori Tom Kellogg, drejtues ekzekutiv i Qendrës për Ligjin Aziatik në Universitetin Georgetown, i tha BBC Chinese se masat përbëjnë një tjetër mjet për të kontrolluar se çfarë qytetarët kinezë bëjnë dhe thonë jashtë vendit.
Pasaportat, refuzimet dhe rasti i një 26-vjeçari
Sipas Kellogg, në disa raste autoritetet e sigurisë shtetërore mund të refuzojnë edhe lëshimin e pasaportave për persona që kritikojnë qeverinë kineze jashtë vendit ose angazhohen në mbrojtje të të drejtave.
BBC Chinese raportoi rastin e një 26-vjeçari, të identifikuar me pseudonimin Pipi, i cili tha se kërkesa e tij për pasaportë u refuzua në vitin 2023. Ai beson se vendimi lidhej me pjesëmarrjen e tij në protestat pro-demokracisë në Hong Kong në vitin 2019.
Sipas dëshmisë së tij, pas kthimit në Kinën kontinentale ai ishte marrë në pyetje nga policia e sigurisë shtetërore. Pipi tha se një zyrtar i emigracionit i kishte komunikuar se nuk mund të pajisej me pasaportë “për shkak të çështjes së Hong Kongut”, por pa i dhënë një shpjegim zyrtar me shkrim.
Rritje e ndjeshme e ndalimeve të daljes
Të dhënat e siguruara nga organizata për të drejtat e njeriut Safeguard Defenders tregojnë një rritje të fortë të ndalimeve të daljes nga Kina në vitet e fundit. Sipas bazës së të dhënave të gjykatës supreme kineze, në vitin 2016 përmendeshin vetëm 89 raste të tilla.
Vitin e kaluar ky numër kishte arritur në 188.760 raste. Ndërkohë, përqindja e vendimeve civile që përfshinin ndalime udhëtimi u rrit më shumë se 30 herë nga viti 2019 në 2025, nga rreth 0.23% në 7.3%.
Ekspertët dyshojnë se shifra reale mund të jetë edhe më e lartë, për shkak të shtimit të vendimeve gjyqësore që nuk publikohen.
Paralajmërime për zona “me rrezik” dhe kufizime që ekzistonin edhe më parë
Rregullat e reja parashikojnë gjithashtu që zyrtarët kufitarë t’u këshillojnë qytetarëve të mos udhëtojnë drejt vendeve ose rajoneve të konsideruara me “rrezik të lartë”.
Gjithsesi, kufizime të ngjashme nuk janë të panjohura në Kinë. Në disa raste, punonjësit e administratës publike dhe të kompanive shtetërore duhet të dorëzojnë pasaportat dhe të marrin miratim për udhëtime jashtë vendit.
Një punonjës 32-vjeçar i një institucioni financiar shtetëror në Pekin, i identifikuar si Xiao Wang, i tha BBC Chinese se punonjësit janë paralajmëruar se disa vende, përfshirë Japoninë, konsiderohen të papërshtatshme për udhëtim. Sipas tij, disa punonjës të administratës shtetërore e kanë shumë të vështirë të udhëtojnë dhe, në raste të caktuara, nuk mund të aplikojnë drejtpërdrejt për pasaportë për shkak të pozicionit që mbajnë.
Profesori Kellogg i ka cilësuar kufizimet në zgjerim për udhëtimet si thellësisht shqetësuese, duke argumentuar se ato pasqyrojnë një kontroll ideologjik në rritje nën drejtimin e Xi Jinping.
Sipas tij, këto masa sjellin në kujtesë periudha më të mbyllura të historisë kineze, kur vendi ishte shumë më i izoluar nga bota dhe lëvizja e lirë mbetej nën mbikëqyrje të fortë shtetërore.