Gazetari amerikan Evan Gershkovich ka rrëfyer për herë të parë me detaje momentin e arrestimit të tij në Rusi, duke thënë se e kuptoi shumë shpejt se nuk bëhej fjalë për një procedurë normale hetimore, por për një skenar të ngritur për ta përdorur si peng politik.
Ndalimi në restorant dhe dyshimi i menjëhershëm
Në një intervistë për programin “Today” të Radio 4, Gershkovich tha se u arrestua nga agjentë të Shërbimit Federal të Sigurisë së Rusisë, FSB, në Jekaterinburg në mars 2023, ndërsa mendonte se po takohej me një burim për një artikull.
Sipas rrëfimit të tij, ai ndodhej në një restorant kur rreth gjashtë burra të maskuar hynë në ambient dhe iu afruan tavolinës. Ata i thanë: “Mendoj se e rezervuam atë tavolinë”.
Gazetari e përshkroi skenën si të pazakontë, por tha se më vonë e kuptoi se mënyra e ndërhyrjes ishte menduar për ta lënë pa reagim dhe për ta vënë menjëherë nën kontroll.
“Kur është FSB-ja, e di që është planifikuar”
Menjëherë pas ndërhyrjes, ai tha se u njoftua se ishte arrestuar nga FSB-ja dhe se ndaj tij kishte akuza për spiunazh.
Sipas tij, pikërisht në atë çast u bë e qartë se çështja ishte serioze dhe e organizuar paraprakisht. Gershkovich tha se arriti shpejt në përfundimin se ishte futur në kurth dhe se dosja ndaj tij ishte ngritur për ta përdorur në një lojë politike më të madhe.
Ai shtoi se fakti që nuk u mor në pyetje dhe nuk u torturua i forcoi bindjen se autoritetet ruse nuk po e trajtonin si një agjent real të huaj, por si një person me vlerë për një marrëveshje të ardhshme.
Pretendimi i gazetarit: akuza të sajuara për ta kthyer në peng
Në intervistë, Gershkovich tha se krijoi bindjen se ishte “kurthuar” dhe se çështja ishte sajuar që ai të shërbente si peng i vlefshëm në negociata të mëvonshme.
Sipas tij, ky përfundim i dha edhe një farë lehtësimi, sepse mendonte se ndalimi i tij nuk do të zgjaste për dekada, por se mund të përfundonte përmes një shkëmbimi.
Ditën e arrestimit, gazetari ndodhej rreth 1,600 kilometra në lindje të Moskës, ku kishte shkuar për të mbledhur informacion për një artikull. Ai tha se personi me të cilin priste të takohej u zhduk në turmë menjëherë pas ndërhyrjes së agjentëve.
Dënimi, mohimi i akuzave dhe lirimi në shkëmbim
Gershkovich u arrestua më 29 mars 2023, kur punonte si korrespondent i “The Wall Street Journal” në Moskë. Ai jetonte në Rusi që nga viti 2017.
Në korrik 2024, një gjykatë ruse e dënoi me 16 vjet burg për spiunazh. Gazetari dhe “The Wall Street Journal” i kanë mohuar akuzat, ndërsa qeveria amerikane i ka cilësuar ato të pabazuara.
Pas rreth 16 muajsh në paraburgim, ai u lirua në gusht 2024 në kuadër të një marrëveshjeje të gjerë për shkëmbimin e të burgosurve mes Rusisë, SHBA-së, Gjermanisë dhe vendeve të tjera. Në këtë marrëveshje u lirua edhe ish-marinsi amerikan Paul Whelan, ndërsa mes personave të kthyer në Rusi ishte edhe Vadim Krasikov, i dënuar me burgim të përjetshëm në Gjermani për vrasjen e një ish-komandanti çeçen në Berlin.
Reagimet ndërkombëtare pas arrestimit
Arrestimi i gazetarit shkaktoi reagime të forta ndërkombëtare dhe ngriti pikëpyetje të mëdha mbi përdorimin politik të akuzave për spiunazh nga autoritetet ruse.
Organizata mediatike dhe institucione politike në SHBA dhe vende të tjera kërkuan lirimin e tij. Presidenti i atëhershëm amerikan Joe Biden e kishte cilësuar kthimin e Gershkovichit në shtëpi si një nga prioritetet e tij më të larta.
Rrëfimi i Gershkovich hedh dritë mbi mënyrën se si një arrestim i paraqitur zyrtarisht si çështje spiunazhi mund të lexohet ndryshe kur vetë i ndaluari përshkruan një skenar të ngritur paraprakisht për presion dhe shkëmbim politik.
Në këtë rast, versioni i gazetarit përplaset hapur me narrativën zyrtare ruse dhe forcon dyshimet se akuza të tilla përdoren jo rrallë si instrument shtetëror, jo thjesht si çështje penale.