Presidenti i Greqisë, Konstantinos Tasoulas, e ka rikthyer çështjen e Çamërisë në qendër të debatit publik me një fjalim në Paramithi, ku e lidhi interpretimin e Luftës së Dytë Botërore jo vetëm me narrativën historike greke, por edhe me rrugëtimin europian të Shqipërisë. Deklarata ka sjellë reagim të menjëhershëm nga Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”, i cili kundërshton fajësimin kolektiv të shqiptarëve të Çamërisë dhe kërkon dokumente konkrete, jo etiketime politike.
Çfarë tha presidenti grek në Paramithi
Gjatë një ceremonie përkujtimore për 49 viktima të ekzekutuara në vitin 1943 në Paramithi, Tasoulas tha se një pjesë e popullsisë çame myslimane kishte bashkëpunuar me trupat italiane dhe gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Sipas versionit të paraqitur prej tij, në Janinë deri në vitin 1948 janë dhënë mbi 1,700 vendime nga Gjykata Speciale ndaj çamëve myslimanë, të shoqëruara edhe me konfiskim pronash. Presidenti grek e lidhi këtë me atë që e cilësoi si krime të kryera në Thesproti dhe me pretendimin se një pjesë e çamëve kishin synuar realizimin territorial të idesë së “Shqipërisë së Madhe” në bashkëpunim me pushtuesit.
Integrimi në BE futet në një debat historik të pazgjidhur
Pika më e ndjeshme e fjalës së Tasoulas ishte lidhja që ai bëri mes kësaj periudhe historike dhe integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian. Sipas presidentit grek, pranimi i asaj që ai e quan realitet historik lidhet me vetë parimet mbi të cilat është ndërtuar Europa pas Luftës së Dytë Botërore.
Ky është një framing politik me peshë diplomatike, pasi e zhvendos debatin nga interpretimi i historisë drejt një mesazhi që prek drejtpërdrejt procesin europian të Shqipërisë. Në thelb, Athina zyrtare po e fut një çështje të mbartur historike në një terren ku zakonisht kërkohen standarde, reforma dhe kritere shtetërore, jo lexime unilaterale të së kaluarës.
Reagimi: përgjegjësia penale nuk mund të jetë kolektive
Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” deklaroi se ekzekutimi i 49 civilëve grekë në vitin 1943 duhet dënuar dhe se viktimat meritojnë respekt. Por në të njëjtën kohë, fondacioni kundërshton përpjekjen për t’ia faturuar përgjegjësinë një popullsie të tërë.
Në reagim theksohet se përgjegjësia penale është individuale dhe se çdo akuzë për bashkëpunim me pushtuesit duhet të mbështetet në prova konkrete për persona të caktuar, jo të shndërrohet në ndëshkim historik kolektiv ndaj çamëve apo shqiptarëve në tërësi.
Kërkohet transparencë për vendimet e Gjykatës së Janinës
Një nga kërkesat kryesore të fondacionit është publikimi i vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës dhe i emrave të personave të dënuar. Sipas tij, vetëm zbardhja e dokumentacionit mund të ndihmojë në përcaktimin e përgjegjësive konkrete për ngjarjet e asaj periudhe.
Në këtë pikë vihet në diskutim edhe mungesa e transparencës nga pala greke për dokumente që përdoren si bazë për akuza të rënda historike dhe politike. Pa akses në këto vendime, narrativa zyrtare mbetet e pakontrolluar nga verifikimi publik dhe shkencor.
Çështja e Çamërisë mbetet e hapur mes historisë dhe politikës
Fondacioni kundërshton edhe lidhjen mes çështjes së Çamërisë dhe integrimit europian të Shqipërisë, duke argumentuar se veprimet e individëve ose grupeve bashkëpunëtore nuk mund t’i atribuohen shtetit shqiptar. Ai kërkon që çështjet historike dhe të drejtat pronësore të shqiptarëve të Çamërisë të trajtohen përmes dialogut dhe dokumentacionit historik.
Deklaratat e presidentit grek dhe reagimi pasues e rikthejnë edhe një herë këtë dosje në një zonë të tensionuar mes historisë, drejtësisë dhe diplomacisë. Përtej ceremonive dhe retorikës zyrtare, debati mbetet i pazgjidhur pikërisht aty ku mungojnë provat e hapura, standardi i barabartë për viktimat dhe vullneti për ta trajtuar të shkuarën pa instrumentalizim politik.
Kur historia përdoret si mjet presioni në raportet mes shteteve, pesha nuk bie vetëm mbi kujtesën e së kaluarës, por edhe mbi klimën politike të së tashmes.
Në këtë rast, përplasja nuk është thjesht për një interpretim historik, por për kufirin mes përgjegjësisë individuale dhe fajësimit kolektiv, si edhe për mënyrën se si një çështje e pambyllur futet në tryezën e integrimit europian.