Presidenti i Greqisë, Konstantinos Tasoulas, ka rihapur një nga plagët më të ndjeshme në raportet shqiptaro-greke, duke e sjellë sërish çështjen e Çamërisë në qendër të debatit publik. Gjatë një ceremonie përkujtimore në Paramithi, ai artikuloi akuza të rënda ndaj çamëve myslimanë dhe e lidhi interpretimin e kësaj historie edhe me rrugën europiane të Shqipërisë, një qasje që ka nxitur kundërshtime dhe kërkesa për reagim institucional nga Tirana.
Çfarë tha presidenti grek në Paramithi
Në ceremoninë ku u përkujtuan 49 viktima të ekzekutuara në vitin 1943, Tasoulas foli për bashkëpunimin e një pjese të popullsisë çame me trupat italiane dhe gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Sipas versionit të tij, një pjesë e çamëve myslimanë kishin synuar, në bashkëpunim me pushtuesit, realizimin territorial të idesë së “Shqipërisë së Madhe” në dëm të Thesprotisë.
Presidenti grek iu referua edhe vendimeve të Gjykatës Speciale të Bashkëpunëtorëve të Janinës, duke deklaruar se deri në vitin 1948 ishin dhënë më shumë se 1,700 vendime ndaj çamëve myslimanë, të shoqëruara me konfiskim pronash për atë që ai e paraqiti si krime lufte në Thesproti.
Lidhja me integrimin europian të Shqipërisë
Pjesa më e ndjeshme politikisht e deklaratës ishte tentativa për ta lidhur këtë interpretim historik me procesin e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian.
Sipas presidentit grek, njohja dhe pranimi i asaj që ai e cilëson si realitet historik lidhet me parimet mbi të cilat është ndërtuar Europa pas Luftës së Dytë Botërore.
Ky është një mesazh që tejkalon përkujtimin ceremonial dhe fut në lojë presionin politik, duke prekur një proces strategjik për Shqipërinë. Pikërisht për këtë arsye po kërkohet që Tirana zyrtare të mos e trajtojë çështjen si një episod retorik pa pasoja.
Reagimi i Fondacionit Çamëria
Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” dënoi ekzekutimin e 49 civilëve grekë në vitin 1943 dhe theksoi se viktimat dhe familjet e tyre meritojnë respekt.
Në të njëjtën kohë, fondacioni kundërshtoi qartë përgjegjësinë kolektive ndaj popullsisë shqiptare të Çamërisë, duke theksuar se përgjegjësia penale duhet të jetë individuale dhe e mbështetur në prova konkrete.
Në reagim kërkohet edhe publikimi i vendimeve të Gjykatës Speciale të Janinës dhe i emrave të personave të dënuar, me argumentin se vetëm transparenca dokumentare mund të sqarojë përgjegjësitë konkrete për ngjarjet e asaj periudhe.
Akuzat për përdorim politik të historisë
Fondacioni kundërshton gjithashtu lidhjen që presidenti grek bëri mes Çamërisë dhe anëtarësimit të Shqipërisë në BE, duke argumentuar se veprimet e individëve apo grupeve bashkëpunëtore nuk mund t’i atribuohen popullit shqiptar apo shtetit shqiptar në tërësi.
Në deklaratë kërkohet që çështjet historike dhe ato që lidhen me të drejtat pronësore të shqiptarëve të Çamërisë të trajtohen përmes dialogut, dokumenteve dhe hetimit serioz historik, jo përmes narrativave politike të njëanshme.
Po ashtu, në reagim kërkohet që institucionet shqiptare, përfshirë Ministrinë për Evropën dhe Punët e Jashtme, të kërkojnë sqarime zyrtare për përgjegjësitë konkrete që, sipas palës greke, i atribuohen Shqipërisë dhe mbi çfarë dokumentesh mbështeten këto pretendime.
Deklaratat e bëra në Paramithi rikthejnë në sipërfaqe një debat të pazgjidhur prej dekadash: kufirin mes kujtesës historike, përgjegjësisë individuale dhe përdorimit të historisë si instrument presioni diplomatik.
Pikërisht këtu qëndron edhe nyja politike e momentit: jo vetëm çfarë thuhet për të kaluarën, por si përdoret ajo sot në marrëdhëniet mes dy vendeve.