Protestat e ditëve të fundit po lexohen si testi më i fortë politik për qeverinë pas më shumë se një dekade në pushtet. Në një intervistë televizive, analisti Gabriel Partos argumenton se pakënaqësia nuk mund të reduktohet te skema e zakonshme e “faktorëve të jashtëm”, ndërsa përgjegjësinë kryesore e lidh me problemet e brendshme: koston e jetesës, arsimin, mungesën e perspektivës dhe korrupsionin.
Protestat, sfida më e madhe për qeverinë
Partos i përshkruan zhvillimet në Tiranë dhe në qytete të tjera si sfidën më serioze për udhëheqjen e Edi Ramës në 13 vite si kryeministër. Sipas tij, jo vetëm përmasat e demonstratave, por edhe niveli i dhunës i japin kësaj vale protestash një peshë të veçantë politike.
Në këtë lexim, protesta aktuale nuk shihet si episod i shkëputur, por si vazhdim i një pakënaqësie më të gjatë sociale dhe politike. Kjo e bën më të vështirë që situata të trajtohet thjesht si problem rendi publik, siç shpesh tenton ta paraqesë versioni zyrtar.
Pakënaqësia sociale dhe korrupsioni në qendër
Analisti rendit disa prej shkaqeve kryesore që, sipas tij, ushqejnë zemërimin: kostoja e lartë e arsimit, kostoja e jetesës, mungesa e perspektivës për të rinjtë dhe korrupsioni i vazhdueshëm. Ai e lidh këtë klimë edhe me largimin e të rinjve jashtë vendit, në atë që njihet prej vitesh si rrjedhje e trurit.
Në këtë pikë, vlerësimi i Partos bie ndesh me përpjekjet për ta minimizuar pakënaqësinë si reagim i momentit. Ai sugjeron se kemi të bëjmë me një grumbullim problemesh të vjetra, të pambyllura, që po kthehen në presion të drejtpërdrejtë politik ndaj qeverisë.
“Duar të huaja”? Partos nuk e sheh si shkakun kryesor
Përballë akuzave të kryeministrit për ndërhyrje nga jashtë, Partos shprehet se nuk beson që shkaku i protestave të kërkohet te aktorët e huaj. Sipas tij, edhe nëse mund të ketë tentativa ndikimi nga vende si Rusia apo akuza ndaj aktorëve të tjerë, ato nuk mjaftojnë për të shpjeguar shpërthimin e kësaj pakënaqësie.
Ai përmend Rusinë si aktorin më të mundshëm në kuptimin e interesit gjeopolitik për të dobësuar BE-në dhe hapësirën euroatlantike, ndërsa përmend edhe mundësinë e përfshirjeve të tjera. Megjithatë, mesazhi kryesor i tij është se përgjegjësia për protesta ka në thelb shkaqe të brendshme dhe nuk mund të zhvendoset lehtësisht jashtë vendit.
Rama “viktimë e suksesit”, por nën presion në rritje
Partos thotë se Rama është kthyer në “viktimë të suksesit të tij personal”, duke iu referuar rizgjedhjes së tij të katërt dhe konsumimit që sjell qëndrimi i gjatë në pushtet. Sipas këtij vlerësimi, sa më gjatë zgjat një qeverisje, aq më shumë grumbullohen mbi të pakënaqësitë dhe kostot politike të problemeve të pamenaxhuara.
Ai shton se pozita e kryeministrit bëhet edhe më e vështirë në një klimë ku figura të nivelit të lartë janë përballur me akuza serioze për korrupsion. Për Partos, qeveria duhet të dëgjojë më seriozisht ankesat që vijnë nga protestat, në vend që t’i trajtojë ato me nënvlerësim politik.
Opozita pa alternativë, protesta pa lidership
Një pjesë e fortë e analizës së Partos lidhet me dobësinë e opozitës. Sipas tij, shumë protestues shprehin pakënaqësi jo vetëm ndaj qeverisë, por ndaj gjithë klasës politike, çka e bën të vështirë që opozita ta përkthejë automatikisht revoltën në kapital politik.
Ai argumenton se opozita nuk po bind se ka një alternativë të re, as kapacitet për të ndërtuar një front më të gjerë kundër qeverisë. Në këtë situatë, protesta mbetet pa një lidership të qartë, gjë që mund ta dobësojë politikisht, edhe pse presioni ndaj qeverisë mbetet i lartë.
Partos paralajmëron gjithashtu se përshkallëzimi i tensioneve mund të ketë pasoja për klimën politike dhe për procesin e integrimit europian. Sipas tij, nëse përplasja thellohet dhe reformat, sidomos ato për shtetin ligjor dhe korrupsionin, mbeten në vendnumëro, rruga drejt BE-së mund të pengohet ose të vonohet.
Mesazhi që del nga kjo analizë është i dyfishtë: qeveria po përballet me një krizë reale besimi, ndërsa opozita nuk po arrin ta mbushë boshllëkun me një alternativë bindëse.
Në këto kushte, protesta shfaqet më shumë si akuzë e hapur ndaj sistemit politik sesa si mbështetje e qartë për një kamp të caktuar.