Pas pesë ditësh protestash që kanë tronditur Tiranën, Edi Rama doli sot përpara shqiptarëve jo për të marrë përgjegjësi, por për të shpallur edhe një herë se problemi i Shqipërisë janë të gjithë të tjerët. Studentët janë të manipuluar, qytetarët janë të paditur, opozita është e paaftë, mediat nxisin dhunë dhe pas revoltës popullore fshihen Rusia, Irani e duar të padukshme. I vetmi që, sipas ligjërimit të tij, ka aftësinë, mençurinë dhe të drejtën ta drejtojë këtë vend drejt Europës është vetë Edi Rama.
Në atë që mund të konsiderohet një nga komunikimet më të dëshpëruara politikisht të viteve të fundit, kryeministri Edi Rama shfaqi sot të gjitha simptomat politike të një pushteti që ka filluar të humbasë kontaktin me realitetin.
Nuk ishte një fjalim reflektimi. Nuk ishte një përpjekje serioze për të kuptuar revoltën e të rinjve. Nuk ishte as një përgjigje ndaj pakënaqësive që kanë nxjerrë qytetarët në rrugë.
Ishte një monolog i gjatë, i mbushur me vetëlavdërim, përçmim ndaj kundërshtarëve, armiq imagjinarë dhe pretendime për komplote ndërkombëtare.
Një përrua paranojash politike, ku të gjithë rezultojnë fajtorë për krizën e vendit, përveç njeriut që e qeveris Shqipërinë prej më shumë se trembëdhjetë vjetësh.
Një popull i tërë i paaftë, vetëm Rama i aftë!
Në thelb të fjalimit të sotëm qëndronte një mesazh shqetësues: Shqipëria nuk mund të ecë përpara pa Edi Ramën.
Sipas kryeministrit, opozitarët janë një tufë të paaftësh dhe mediokrish. Studentët nuk e kuptojnë se çfarë po bëjnë. Të rinjtë manipulohen. Mediat gënjejnë. Protestuesit nuk dinë të dallojnë interesin e tyre nga interesat e atyre që supozohet se i drejtojnë.
Dhe mbi të gjitha, integrimi europian qenka i mundur vetëm nëse ai vazhdon të qëndrojë në pushtet.
Kjo nuk është më thjesht arrogancë politike. Është një konceptim thellësisht problematik i marrëdhënies mes pushtetit dhe qytetarit.
Në demokraci, kryeministri është një administrator i përkohshëm i vullnetit popullor, jo pronari i së ardhmes së një kombi.
Askush nuk ka monopolin e aftësisë. Askush nuk ka monopolin e patriotizmit. Dhe askush, aq më pak një politikan që ka qeverisur për më shumë se një dekadë, nuk mund ta paraqesë veten si kusht të domosdoshëm për ekzistencën europiane të Shqipërisë.
Një vend që supozohet se nuk mund të mbijetojë politikisht pa një njeri nuk është historia e suksesit të atij njeriu. Është dëshmia më e rëndë e dështimit të tij institucional.
Nga studentët te Putini dhe Irani: Kur çdo protestë shndërrohet në komplot
Pjesa më absurde e komunikimit të sotëm ishte përpjekja për t’i dhënë protestës një dimension gjeopolitik.
Papritur, revolta e të rinjve shqiptarë nuk qenka më pasojë e pakënaqësive ekonomike, mungesës së perspektivës, padrejtësive apo lodhjes nga pushteti.
Pas saj, sipas Ramës, qëndrojnë duar të huaja, ndikime ruse, propaganda iraniane dhe struktura të organizuara që synojnë të pengojnë integrimin europian.
Kryeministri shkoi deri aty sa të deklaronte se ishte neutralizuar një dron me eksploziv që synonte godinën e Kryeministrisë. Një pretendim jashtëzakonisht serioz, që kërkon prova, transparencë institucionale dhe një hetim të verifikueshëm publikisht.
Por në ligjërimin e Ramës, pretendimet për kërcënime të sigurisë ndërthuren me akuzat politike, duke krijuar përshtypjen se kushdo që kundërshton qeverinë mund të vendoset nën hijen e një komploti kundër shtetit.
Kjo është një mënyrë e rrezikshme për ta trajtuar kundërshtimin demokratik.
Nëse ekzistojnë prova për ndërhyrje të huaja, ato duhen hetuar dhe paraqitur nga institucionet kompetente. Nëse ka autorë të veprave penale, ata duhet të përgjigjen individualisht përpara ligjit.
Por as Rusia, as Irani, as ndonjë armik tjetër i jashtëm nuk mund të përdoren si argument për të zhvlerësuar automatikisht pakënaqësinë e qytetarëve shqiptarë.
Nuk është Vladimir Putini ai që duhet t’u përgjigjet studentëve shqiptarë për problemet e arsimit. Nuk është Irani ai që ka qeverisur Shqipërinë për trembëdhjetë vjet.
Është Edi Rama.
Kryeministri që kërkon ta bindin pse duhet të largohet
«Hajde dhe më bind pse duhet të iki», deklaroi sot kryeministri, në një sfidë që zbulon shumë për mënyrën se si e percepton pushtetin.
Por qytetarët nuk kanë detyrimin ta bindin personalisht Edi Ramën se pse duhet të dorëhiqet.
Ata kanë të drejtë të protestojnë, të kërkojnë përgjegjësi, të kundërshtojnë qeverinë dhe të kërkojnë ndryshim politik.
Natyrisht, protesta nuk e zëvendëson procesin kushtetues dhe zgjedhor. Por as mandati zgjedhor nuk i jep një kryeministri imunitet nga përgjegjësia politike apo nga kërkesat për dorëheqje.
Në vend që të kërkojë argumente për largimin e tij, Rama mund të fillojë duke iu përgjigjur disa pyetjeve shumë më të thjeshta.
Përse një pjesë e konsiderueshme e të rinjve nuk e shohin të ardhmen e tyre në Shqipëri? Përse qytetarët ankohen për koston e jetesës, korrupsionin dhe mungesën e mundësive? Përse besimi te institucionet mbetet një shqetësim kaq i madh?
Dhe mbi të gjitha, çfarë përgjegjësie mban vetë kryeministri për këto probleme?
Sepse nuk mund të qeverisësh një vend për më shumë se trembëdhjetë vjet dhe, sa herë shpërthen pakënaqësia, të kërkosh fajtorët kudo tjetër.
Bashkimi Europian nuk është pronë private e Edi Ramës
Një nga mesazhet më manipuluese politikisht të fjalimit ishte përpjekja për ta vendosur opinionin publik përpara një zgjedhjeje të rreme: ose Edi Rama, ose nuk ka integrim në Bashkimin Europian.
Kryeministri e paraqiti vazhdimësinë e qeverisjes së tij si një domosdoshmëri për negociatat me Brukselin.
Por Bashkimi Europian nuk është një projekt personal i një kryeministri. Është një aspiratë kombëtare që u përket shqiptarëve, pavarësisht bindjeve të tyre politike.
Integrimi europian mbështetet te shteti i së drejtës, institucionet funksionale, liria e medias, përgjegjshmëria e pushtetit dhe respektimi i të drejtave themelore.
Nëse procesi i negociatave qenka aq i varur nga një person i vetëm, kjo nuk dëshmon domosdoshmërinë e atij personi. Përkundrazi, ngre pikëpyetje serioze për qëndrueshmërinë e institucioneve që ai ka ndërtuar.
Europa nuk kërkon udhëheqës të pazëvendësueshëm. Europa kërkon institucione që funksionojnë edhe kur udhëheqësit ndryshojnë.
Për policinë flet, për qytetarët e dhunuar hesht
Në komunikimin e tij, Rama u ndal gjatë te sakrifica e punonjësve të Policisë së Shtetit.
Dhe askush nuk duhet ta mohojë se efektivët kanë të drejtë të mbrohen nga sulmet, gurët apo mjetet e rrezikshme. Asnjë protestë nuk e justifikon djegien e bizneseve private, plagosjen e policëve apo rrezikimin e jetës së qytetarëve.
Por kjo është vetëm njëra anë e përgjegjësisë shtetërore.
Po qytetarët që pretendojnë se janë goditur në mënyrë të paligjshme nga policia? Po studentët që denoncojnë përdorimin joproporcional të forcës? Po rastet e dokumentuara me pamje që kërkojnë hetim të pavarur?
Kush u kërkon falje atyre nëse provohet se u janë shkelur të drejtat?
Policia është institucion i Republikës, jo instrument personal i kryeministrit. Detyra e saj është të mbrojë rendin dhe sigurinë, por njëkohësisht të garantojë të drejtat e çdo qytetari, përfshirë atë që proteston kundër qeverisë.
Një kryeministër që e merr seriozisht shtetin ligjor duhet të kërkojë hetimin e çdo akti dhune, pa dallim se nga cila anë vjen.
Përndryshe, ligji rrezikon të shndërrohet në një standard të dyfishtë: i pamëshirshëm për kundërshtarin dhe indulgjent për pushtetin.
Agonia politike e një pushteti që nuk pranon kundërshtimin
Problemi më i madh i Edi Ramës sot nuk është vetëm protesta.
Është mënyra si ai e interpreton ekzistencën e saj.
Në vend që ta shohë pakënaqësinë si një sinjal që duhet analizuar, ai e përshkruan atë si produkt manipulimi, paditurie, ekstremizmi apo ndërhyrjeje të huaj.
Në vend që të shpjegojë dështimet e qeverisjes, ai rendit dështimet e supozuara të kundërshtarëve.
Në vend që të pranojë se Shqipëria mund të ketë një të ardhme edhe pa të në drejtim, ai përpiqet ta identifikojë fatin e vendit me fatin e tij politik.
Kjo është ajo që e bën komunikimin e sotëm kaq domethënës.
Jo sepse provon se fundi i qeverisjes është i afërt. Këtë do ta përcaktojnë zhvillimet politike dhe institucionale, jo retorika.
Por sepse zbulon mentalitetin e një pushteti që duket se e ka gjithnjë e më të vështirë të dallojë kritikën ndaj kryeministrit nga sulmi ndaj shtetit.
Dhe kur një udhëheqës arrin në pikën ku çdo kritik është i paaftë, çdo protestues është i manipuluar dhe çdo kundërshtim është pjesë e një komploti, problemi nuk është më vetëm te komunikimi.
Problemi është te mënyra se si ai e kupton demokracinë.
Shqipëria nuk është Edi Rama. Shteti nuk është Partia Socialiste. Bashkimi Europian nuk është një shpërblim personal për kryeministrin. Dhe shqiptarët nuk janë një popull i paaftë që ka nevojë për një udhëheqës të pazëvendësueshëm.
Nëse ka diçka që duhet të kuptojë Edi Rama nga këto ditë protestash, është pikërisht kjo: pushteti nuk është pronë, mandati nuk është përjetësi dhe qytetarët nuk kanë nevojë për lejen e kryeministrit që të kërkojnë ndryshim.
Sepse në një demokraci, pyetja nuk është se kush guxon ta sfidojë udhëheqësin.
Pyetja është nëse udhëheqësi e ka kuptuar ende se pushteti i tij buron nga qytetarët dhe jo anasjelltas.
Dhe nëse pas trembëdhjetë vjetësh qeverisjeje Edi Rama vazhdon të besojë se i vetmi shqiptar i aftë për të drejtuar vendin është vetë ai, atëherë ndoshta argumentin më të fortë kundër filozofisë së tij të pushtetit sapo e ka dhënë me gojën e vet.