Historiani amerikan Bernd Fischer e sheh valën e protestave në Tiranë si shenjë të një pakënaqësie më të thellë sociale e politike, ku korrupsioni dhe problemet e qeverisjes mbeten në qendër. Megjithatë, ai argumenton se dhuna në rrugë nuk i zgjidh këto kriza, por rrezikon t’i përkeqësojë pasojat, përfshirë edhe në raport me integrimin evropian të vendit.
Një lexim kritik i protestave në Tiranë
Në intervistën e dhënë për Top Channel, Fischer e përshkruan situatën si të ndërlikuar dhe me disa shtresa njëherësh. Sipas tij, protesta nisi nga shqetësime të ngritura nga ambientalistët për një projekt resorti, por më pas u zgjerua dhe përfshiu çështje më të gjera që lidhen me sistemin politik, korrupsionin dhe përfshirjen e studentëve.
Ai e konsideron këtë përzierje faktorësh si tregues se pakënaqësia nuk kufizohet te një episod i vetëm, por prek probleme të mbartura në qeverisje dhe përfaqësim.
Ngjashmëritë me protestat në Evropë
Fischer thotë se sheh ngjashmëri të qarta mes protestave në Shqipëri dhe atyre të zhvilluara në Francë, sidomos për mënyrën se si pakënaqësitë sociale dhe problemet në arsim u kthyen në revoltë më të gjerë ndaj qeverisjes.
Sipas tij, edhe në Shqipëri shihet një gjendje kundërshtie ndaj drejtimit të vendit. Ky vlerësim e largon interpretimin e protestave nga etiketimet e thjeshta dhe i vendos ato në kontekstin e një klime më të gjerë mosbesimi ndaj institucioneve.
Për etiketat politike dhe pretendimet për ndërhyrje të huaj
Pyetjes nëse protestat mund të quhen pjesë e lëvizjes ANTIFA, Fischer i përgjigjet shkurt: jo. Ai lë të kuptohet se etiketime të tilla shpesh përdoren për të zhvendosur vëmendjen nga arsyet reale të protestës.
Edhe për pretendimet e bëra nga kryeministri Edi Rama për aktorë të huaj destabilizues, Fischer mban një qëndrim të rezervuar. Ai thotë se një skenar i tillë nuk mund të përjashtohet teorikisht, sidomos në klimën e tensionuar që prek Europën, por nënvizon se deri tani nuk janë paraqitur prova publike që ta mbështesin këtë version.
Dhuna, sipas Fischer, i bën më shumë dëm sesa dobi
Historiani pranon se përplasjet e dhunshme prodhojnë vëmendje ndërkombëtare, por vlerëson se bilanci i tyre është negativ. Sipas tij, protestat mund të artikulojnë shqetësime reale dhe serioze, por dhuna nuk ndihmon në adresimin e tyre.
Në thelb, mesazhi i Fischer është se zemërimi publik mund të jetë i justifikuar, por forma e tij mbetet vendimtare për efektin politik dhe shoqëror që prodhon.
Rruga drejt BE-së dhe objektivi i vitit 2030
Fischer shpreh dyshime të qarta për afatin e shpallur nga kryeministri Rama për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030. Sipas tij, vendi ka ende shumë punë për të bërë në luftën kundër korrupsionit dhe ndërtimin e shtetit ligjor.
Ai paralajmëron se trazirat dhe dhuna mund ta shtyjnë edhe më tej këtë objektiv. Në këtë pikë, vlerësimi i tij prek jo vetëm klimën e brendshme politike, por edhe hendekun mes ambicies zyrtare dhe standardeve që kërkon BE-ja.
Intervista e Fischer sjell një lexim më pak propagandistik të protestave: pranon shkaqet e pakënaqësisë, vë në dukje problemet e korrupsionit dhe qeverisjes, por refuzon të legjitimojë dhunën si rrugëdalje.
Po aq i rëndësishëm mbetet edhe një tjetër sinjal: pretendimet për destabilizim nga jashtë, kur nuk shoqërohen me prova, mbeten në nivel deklarativ dhe nuk e zëvendësojnë dot debatin për përgjegjësitë e brendshme.