Ndryshimet në ligjin për Bankën e Shqipërisë kanë kaluar në Komisionin e Ligjeve mes debateve mbi kufijtë e mbrojtjes që po i jepet Guvernatorit. Sipas versionit të miratuar nga shumica, kreu i bankës qendrore nuk mund të ndalohet, t’i hiqet liria me masa shtrënguese apo t’i nënshtrohet kontrollit personal dhe të banesës për vepra penale që lidhen me ushtrimin e detyrës.
Çfarë parashikojnë ndryshimet
Në thelb, drafti prek dy nene të ligjit aktual të Bankës së Shqipërisë dhe vendos një regjim të posaçëm mbrojtjeje për Guvernatorin kur çështja lidhet me ushtrimin e funksionit. Kjo do të thotë se për raste të tilla kufizohen arrestimi, masat shtrënguese dhe kontrollet personale apo në banesë.
Formulimi është paraqitur nga mbështetësit e draftit si garanci për pavarësinë e institucionit, por debati në komision tregoi se jo të gjithë e shohin si një masë thjesht teknike. Pikërisht këtu u përqendruan rezervat mbi rrezikun që mbrojtja institucionale të kthehet në privilegj personal për zyrtarin më të lartë të bankës qendrore.
Gjiknuri: po krijohen garanci që nuk i ka askush
Socialisti Damin Gjiknuri doli hapur kundër frymës së ndryshimeve, duke argumentuar se po i jepen Guvernatorit garanci që, sipas tij, nuk i gëzon askush tjetër përveç Presidentit. Ai e cilësoi këtë si një tejkalim dhe ngriti pikëpyetje mbi bazën kushtetuese të mbrojtjes së propozuar.
Sipas tij, garancia duhet të vijë nga gjykata dhe jo nga një formulim ligjor që anashkalon standardin kushtetues. Qëndrimi i Gjiknurit ishte një nga sinjalet më të qarta se edhe brenda shumicës ka hezitim për t’i dhënë kreut të Bankës së Shqipërisë një status që mund të lexohet si imunitet de facto.
Zaçaj: nuk po mbrohet personi, por institucioni
Në mbrojtje të draftit, Zaçaj argumentoi se ndryshimet nuk vendosin imunitet, por një dispozitë garantuese. Sipas tij, në nenin 72 është propozuar që çdo kërkesë për arrest të Guvernatorit të kalojë fillimisht në verifikimin nëse ka prova të qenësishme dhe nëse vepra penale lidhet me detyrën.
Ai këmbënguli se mbrojtja nuk i jepet individit për shkak të postit, por institucionit për të shmangur ndërhyrje nga pushtete të tjera që mund të pengojnë ushtrimin e pavarur të mandatit. Ky është argumenti qendror i mbështetësve të draftit, ndonëse kundërshtarët shohin rrezik real te kufizimi i veprimeve hetimore.
Shqetësimi për hetimin: si mblidhen provat?
Rezerva nuk pati vetëm nga Gjiknuri. Edhe kreu i Komisionit të Ligjeve, Ulsi Manja, ngriti dyshime konkrete për mënyrën se si prokuroria mund të mbledhë prova nëse kufizohen kontrolli personal dhe ai i banesës së Guvernatorit.
Pyetja e ngritur në komision ishte e drejtpërdrejtë: nëse kufizohet kontrolli, a po kufizohet vetë hetimi? Ky mbetet një nga nyjat më të forta të debatit, sepse prek ekuilibrin mes pavarësisë së institucionit dhe mundësisë reale të organeve të drejtësisë për të vepruar kur lindin dyshime për shkelje penale.
Miratimi në komision nuk i ka shuar kundërshtitë për përmbajtjen e ndryshimeve. Përkundrazi, debati ka nxjerrë në pah një çështje thelbësore: deri ku mund të shkojë mbrojtja e një institucioni pa krijuar perceptimin se po vendosen barriera shtesë për hetimin penal të zyrtarëve të lartë.
Në kushtet kur edhe figura të shumicës kanë ngritur rezerva, diskutimi për këtë paketë pritet të mbetet politikisht i ndjeshëm dhe juridikisht i debatueshëm.