Lëvizja studentore që tronditi skenën politike në Serbi po hyn në negociatat për formimin e qeverisë së re, pas një rezultati paraprak që i jep shumicën në parlament. Por fitorja zgjedhore nuk e zgjidh automatikisht nyjën kryesore: kush do ta drejtojë ekzekutivin dhe si do të kthehet një lëvizje proteste në pushtet real institucional.
Shumicë në mandate, por jo qartësi në drejtim
Sipas rezultatit paraprak të publikuar nga The Guardian, Lista e Studentëve ka marrë 53% të votave dhe 141 nga 250 mandate në parlamentin serb. Në krahun tjetër, Partia Progresiste Serbe e Aleksandar Vuçiçit raportohet me rreth 39% të votave dhe 103 vende në Kuvend.
Nëse këto shifra konfirmohen edhe në përfundim të procesit, lëvizja studentore mund ta formojë qeverinë pa qenë e detyruar të kërkojë aleatë. Megjithatë, shumica numerike nuk e ka sqaruar ende se kush do të marrë përgjegjësinë politike për drejtimin e qeverisë së re.
Një lëvizje pa lider të vetëm
Pika më e ndjeshme mbetet mungesa e një figure të vetme drejtuese. Lista e Studentëve funksionon mbi parimin e vendimmarrjes kolektive dhe deri tani nuk ka një emër të përcaktuar për postin e kryeministrit.
Mes emrave të përmendur në diskutim është ish-guvernatori i Bankës Qendrore të Serbisë, Dejan Šoškić, por deri tani nuk ka vendim përfundimtar. Përfaqësuesit e lëvizjes kanë bërë të ditur se vendimet do të kalojnë në konsultime të gjera dhe jo nëpërmjet një rrethi të ngushtë drejtuesish.
Nga protestat pas Novi Sadit te pushteti
Kjo fitore vjen pas afro dy vitesh protestash të vazhdueshme kundër qeverisë. Pakënaqësia publike mori hov pas shembjes së tendës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona.
Ngjarja u kthye në simbol të revoltës ndaj korrupsionit dhe mungesës së përgjegjësisë institucionale. Pikërisht mbi këtë frymë u ndërtua edhe kapitali politik i lëvizjes, e cila tani duhet të provojë nëse retorika anti-korrupsion mund të përkthehet në qeverisje konkrete.
Premtime të forta reformash, përballë një shteti të mbushur me emërime politike
Programi i shpallur i Listës së Studentëve fokusohet te lufta kundër korrupsionit, rikthimi i shtetit të së drejtës, pavarësia e institucioneve, depolitizimi i gjyqësorit, reformimi i policisë dhe transparenca mbi kontratat publike e financat shtetërore.
Një tjetër objektiv i deklaruar është kufizimi i emërimeve politike në ndërmarrjet shtetërore dhe ngritja e mekanizmave më të pavarur për mbikëqyrjen e shpenzimeve publike. Por këto synime përplasen me një realitet të vjetër: institucionet serbe mbeten të mbushura me zyrtarë të emëruar gjatë qeverisjes së deritanishme, çka e bën ndryshimin shumë më të vështirë sesa një fitore në kuti votimi.
Afatet kushtetuese dhe prova e parë politike
Sipas procedurave kushtetuese, parlamenti i ri duhet të mblidhet brenda 30 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve. Më pas nis afati 90-ditor për formimin e qeverisë.
Paralelisht, Serbia pritet të zhvillojë edhe zgjedhje presidenciale deri më 27 dhjetor, pasi Vuçiç është larguar nga posti i presidentit për të hyrë në garën parlamentare. Kjo e bën edhe më të ngjeshur kalendarin politik në një moment kur vendi po hyn në një tranzicion të rrallë pas më shumë se një dekade dominim të së njëjtës forcë politike.
Për momentin, vëmendja është zhvendosur nga festa e fitores te aftësia për të ngritur një qeveri që funksionon. Për një lëvizje që është ushqyer nga refuzimi i modelit të vjetër politik, prova reale nis pikërisht aty ku mbaron protesta: te administrimi i pushtetit dhe përballja me strukturat që premton t’i ndryshojë.