Një letër e dërguar në Uashington nga dy kongresmenë republikanë e vendos sërish Shqipërinë në fokusin e debatit për korrupsionin, drejtësinë dhe presionin politik mbi institucionet. Në dokumentin drejtuar Sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio, kërkohet që administrata amerikane të shqyrtojë përdorimin e kufizimeve të vizave ndaj zyrtarëve shqiptarë të përfshirë në korrupsion të rëndësishëm.
Kërkesa për masa sipas ligjit amerikan
Letra është firmosur nga Joe Wilson, kongresmen republikan nga Karolina e Jugut, dhe Keith Self, republikan nga Teksasi, i cili drejton edhe Nënkomisionin për Evropën në Dhomën e Përfaqësuesve.
Dy ligjvënësit i kërkojnë Departamentit të Shtetit të shqyrtojë zbatimin e nenit 7031(c), një mekanizëm i legjislacionit amerikan që lejon kufizime hyrjeje në SHBA për shtetas të huaj ndaj të cilëve ka informacione të besueshme për përfshirje në korrupsion të rëndësishëm. Sipas këtij mekanizmi, masat mund të prekin edhe familjarë të afërt të personave të shënjestruar.
Shqetësime për reformën në drejtësi dhe ndërhyrjen politike
Në letër thuhet se SHBA ka investuar ndjeshëm në reformën në drejtësi në Shqipëri, por se ky progres mbetet i brishtë dhe mund të zhbëhet. Ky është një sinjal politik që shkon përtej retorikës rutinë për partneritetin me Tiranën.
Wilson dhe Self ngrenë shqetësimin se institucionet kundër korrupsionit duhet të funksionojnë pa ndërhyrje politike. Sipas tyre, mbrojtja politike e zyrtarëve nën hetim mund të pengojë veprimin e këtyre strukturave dhe të minojë besimin te shteti i së drejtës.
Në qendër edhe çështja Balluku
Një pjesë e letrës, sipas raportimit të "Fox News", ndalet te çështja e ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku. Kongresmenët kërkojnë informacion mbi zhvillimet e kësaj dosjeje, pas hetimeve për dyshime mbi ndërhyrje në procedurat e prokurimit publik për ndërtimin e rrugëve.
Sipas versionit të paraqitur në artikull, prokurorët shqiptarë kishin kërkuar nga Kuvendi heqjen e imunitetit të Ballukut për të mundësuar arrestimin e saj, por kërkesa nuk mori miratimin e nevojshëm. Kryeministri Edi Rama e kishte kundërshtuar atë, duke e cilësuar antikushtetuese.
Pretendimet ndaj Ballukut mbeten në nivel hetimi dhe duhet të vlerësohen në procedurat ligjore përkatëse. Ato nuk përbëjnë, në vetvete, provë fajësie.
Pyetje për protestat, policinë dhe ambasadën amerikane
Dy kongresmenët nuk janë ndalur vetëm te korrupsioni. Ata kanë kërkuar informacion edhe për mbështetjen amerikane ndaj reformës në drejtësi, si edhe për bashkëpunimin e Ambasadës së SHBA në Tiranë me autoritetet shqiptare në lidhje me mbrojtjen e protestuesve dhe gazetarëve.
Kërkesa vjen në një moment kur protestat në Tiranë janë shoqëruar me tensione dhe përplasje me policinë pranë institucioneve shtetërore dhe selisë së Partisë Socialiste. Sipas versionit zyrtar, Rama ka refuzuar kërkesat për dorëheqje dhe ka propozuar dialog, ndërsa ka pretenduar edhe se interesa të huaja po përpiqen të pengojnë rrugën e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian.
Afat për përgjigje dhe mesazhi politik
Wilson dhe Self i kanë kërkuar administratës amerikane përgjigje deri më 5 nëntor. Vetë Joe Wilson, në deklarata për "Fox News", ka thënë se në Kongres ka shqetësim për situatën në Shqipëri dhe për mënyrën si autoritetet reagojnë ndaj qytetarëve që kërkojnë llogaridhënie.
Artikulli sjell edhe vlerësimin e ish-ambasadorit Agim Nesho, i cili e lidh klimën e protestave në Shqipëri me kërkesat për më shumë llogaridhënie politike. Në plan më të gjerë, çështja prek një pikë të ndjeshme për Tiranën zyrtare: rruga drejt BE-së, ku korrupsioni, përplasjet politike dhe funksionimi real i drejtësisë mbeten ende prova që nuk kalohen me deklarata.
Shqipëria mban statusin e vendit kandidat për në Bashkimin Evropian që prej vitit 2014. Megjithëse ka pasur progres në reformën në drejtësi dhe në luftën kundër krimit të organizuar, akuzat për korrupsion dhe tensionet politike vazhdojnë të mbajnë hapur dyshimet mbi standardet demokratike dhe pavarësinë e institucioneve.