Komisionerja për Zgjerimin e BE-së, Marta Kos, ka pranuar në Parlamentin Evropian se Kosova është goditur nga ngërçi institucional, i cili sipas versionit të Komisionit ka ndikuar drejtpërdrejt në zbatimin e reformave të lidhura me Bashkimin Evropian. Në të njëjtën kohë, Brukseli po hedh në tryezë një model të ri të integrimit gradual për vendet kandidate, një formulë që synon t’u japë më shumë përfitime para anëtarësimit të plotë.
Raporti 2026 dhe sinjali politik nga Brukseli
Në prezantimin e raportit të zgjerimit për vitin 2026, Kos tha se përparimi i vendeve kandidate varet nga vullneti politik dhe nga zgjedhjet politike që bëjnë qeveritë e tyre. Mesazhi i Komisionit ishte i qartë: ritmi i afrimit me BE-në nuk paraqitet si proces automatik, por si rezultat i reformave dhe stabilitetit institucional.
Për Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë, ajo tha se udhërrëfyesit përcaktojnë perspektivën për vitin e ardhshëm. Për Kosovën, toni ishte më kritik, pasi Komisioni e lidhi ngecjen me bllokimin institucional gjatë periudhës së raportimit.
Kosova, mes mbështetjes publike dhe bllokimit institucional
Sipas deklarimeve të Marta Kos, Kosova ka mbetur e përkushtuar ndaj rrugës evropiane dhe gëzon nivel të lartë mbështetjeje publike për këtë kurs. Por ky mbështetje, sipas raportit, nuk ka mjaftuar për të shmangur pasojat e krizës institucionale në ritmin e reformave.
Ajo theksoi se ngërçi institucional ka ndikuar në zbatimin e reformave të lidhura me BE-në, megjithëse shtoi se së fundmi është intensifikuar agjenda e reformave. Nga ana e Komisionit u përmend edhe pritshmëria që stabiliteti institucional të rikthehet pas zgjedhjes së presidentit të ri.
Modeli i ri i integrimit gradual
Një nga pikat kryesore të paketës së re është propozimi për një model të integrimit gradual. Sipas Komisionit, ideja është që vendet e procesit të zgjerimit të përfitojnë "më shumë Evropë" edhe përpara anëtarësimit formal në BE.
Në tremujorin e parë të vitit të ardhshëm pritet të nisin dialogë të posaçëm me vendet kandidate për të vlerësuar masat ekzistuese dhe mundësitë për hapa të tjerë integrues. Brukseli e paraqet këtë si një qasje më koherente dhe të parashikueshme, por mbetet për t’u parë se sa konkrete do të jenë përfitimet dhe sa do të shmanget zvarritja politike me një emër tjetër.
Mali i Zi në avantazh, Shqipëria në pritje të hapit tjetër
Në fjalën e saj, Kos e vendosi Malin e Zi në krye të procesit të zgjerimit. Sipas saj, ky është vendi më i avancuar dhe ka shanse të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian në vitin 2028.
Ajo tha se me Malin e Zi janë mbyllur 21 kapituj dhe mbeten edhe 14 të tjerë, ndërsa puna për Traktatin e Anëtarësimit ka nisur. Për Shqipërinë, Komisioni nuk dha një afat të ngjashëm politik, duke u kufizuar te vlerësimi se udhërrëfyesi përcakton perspektivën për vitin e ardhshëm.
Siguria, migracioni dhe krimi i organizuar në paketën e zgjerimit
Komisioni po e lidh gjithnjë e më fort zgjerimin me sigurinë evropiane. Sipas Marta Kos, zhvillimet në vendet e procesit të zgjerimit kanë pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë e BE-së, përfshirë dezinformimin, sulmet kibernetike dhe krimin e organizuar.
Në këtë logjikë, integrimi gradual nuk paraqitet vetëm si çështje politike apo ekonomike, por edhe si mekanizëm për shkëmbim më të mirë informacioni, kontroll më të madh mbi migracionin dhe koordinim më të fortë kundër presioneve të jashtme. Ukraina u përmend veçmas nga Komisioni si shembull i qëndrueshmërisë përballë luftës dhe si faktor që, sipas Brukselit, forcon edhe sigurinë e vetë Evropës.
Paketa e re e zgjerimit tregon se BE po përpiqet të ruajë momentumin politik të procesit, por edhe të menaxhojë ngadalësinë kronike të anëtarësimeve të plota me formula të ndërmjetme.
Për Kosovën, mesazhi i Komisionit mbetet i dyfishtë: mbështetje për kursin evropian, por edhe sinjal i qartë se pa stabilitet institucional dhe reforma funksionale, afrimi me BE-në vështirë se ecën vetëm me deklarata politike.