Një letër e publikuar nga Zyra e Albin Kurtit rikthen presionin ndërkombëtar mbi Prishtinën për Gjykatën Speciale. Kryeministri britanik Andy Burnham, sipas versionit zyrtar të bërë publik, e “inkurajon fuqishëm” Kosovën që të respektojë mandatin e plotë të Dhomave të Specializuara në Hagë, ndërsa në Kuvend mbetet pezull rishqyrtimi i ndryshimeve të debatueshme në ligjin për këtë mekanizëm.
Letra e Londrës dhe mesazhi për Specialen
Në letrën e urimit drejtuar kryeministrit të Kosovës, Burnham shpreh mbështetje për Kosovën si “shtet sovran, të pavarur dhe shumetnik”, por theksi politik bie te respektimi i mandatit të plotë të Dhomave të Specializuara.
Ndryshimet ligjore që ndezën reagimet
Reagimi britanik vjen pasi në fillim të tetorit deputetët e Kuvendit të Kosovës miratuan ndryshime në Ligjin për Dhomat e Specializuara, lëvizje që ka ngritur pikëpyetje serioze te partnerët evropianë për kufijtë e ndërhyrjes politike mbi një mekanizëm të drejtësisë të lidhur me zotime ndërkombëtare.
Ndryshimet e miratuara prekin disa nga shtyllat kryesore të funksionimit të Speciales, përfshirë juridiksionin material, periudhën kohore që mbulon gjykata, trajtimin e disa çështjeve procedurale dhe mundësinë e faljes presidenciale për të dënuarit.
Çfarë synojnë konkretisht amendamentet
Një nga pikat më të rëndësishme lidhet me ngushtimin e juridiksionit të gjykatës vetëm te veprat që lidhen drejtpërdrejt me pretendimet për trafikim organesh të raportit të Këshillit të Evropës të vitit 2011. Në praktikë, kjo do të nënkuptonte heqjen e juridiksionit për krime të tjera lufte, krime kundër njerëzimit apo dhunë politike që nuk kanë një lidhje të tillë të drejtpërdrejtë.
Po ashtu, periudha që mbulon Specialja do të kufizohej nga 1 korriku 1999 deri më 31 tetor 2000, ndryshe nga ligji fillestar që përfshinte periudhën nga janari 1998 deri në dhjetor 2000. Mes ndryshimeve përfshihet edhe transferimi në Kosovë i rasteve që janë në shkallën e Supremes, si dhe parashikimi i dënimeve maksimale deri në 15 vjet burgim.
Protestat, kthimi i ligjit dhe shqetësimi i BE-së
Miratimit të amendamenteve i paraprinë protesta pas aktgjykimit dënues të 16 shtatorit ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së në shkallë të parë. Protestuesit kërkuan mbështetje më të madhe institucionale për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, si edhe ndryshime në ligj.
Më pas, me kërkesën e vetë PDK-së, nismëtare e ndryshimeve, presidentja Justina Shiroka Pula e ktheu ligjin për rishqyrtim në Kuvend më 22 tetor. Që prej asaj date nuk ka pasur njoftim nga deputetët për një rishqyrtim të ri, ndërsa Bashkimi Evropian ka bërë të ditur se po zhvillon dialog me Qeverinë e Kosovës për këtë çështje dhe ka kërkuar respektimin e detyrimeve të marra më herët.
Detyrimet e marra nga Kosova
Kosova ka marrë përsipër zotime ndaj Gjykatës Speciale që prej vitit 2014, përmes një letërkëmbimi mes presidentes së atëhershme Atifete Jahjaga dhe shefes së atëhershme të BE-së, Catherine Ashton.
Mes këtyre zotimeve përfshihet konsultimi me BE-në për çdo nismë që prek mandatin e gjykatës ose procedurat që burojnë nga hetimet e Task-Forcës Speciale Hetuese, si edhe vazhdimi i punës së Dhomave të Specializuara dhe të Zyrës së Prokurorit të Specializuar deri në përfundimin e hetimeve dhe procedurave përkatëse.
Pikërisht në këtë sfond, letra e publikuar nga Zyra e Kurtit lexohet më shumë sesa një urim diplomatik: si një sinjal i qartë politik se aleatët perëndimorë po i kërkojnë Prishtinës të mos prekë themelet e mandatit të Speciales.
Debati mbetet i hapur jo vetëm për përmbajtjen e ndryshimeve, por edhe për kufirin mes vullnetit politik në Kuvend dhe angazhimeve që Kosova i ka marrë në raport me drejtësinë ndërkombëtare.