Gjykata Kushtetuese ka rrëzuar kërkesën e 39 deputetëve të opozitës për shfuqizimin e pjesëve të dy dekreteve presidenciale që lidhen me ngritjen dhe funksionimin e të ashtuquajturës ministre virtuale të inteligjencës artificiale, “Diella”. Por thelbi i vendimit nuk është se Gjykata i dha vulë kushtetuese konceptit, por se e mbylli çështjen pa hyrë në shqyrtimin e pretendimeve për përmbajtjen e dekreteve.
Vendimi: kërkesa u rrëzua pa u shqyrtuar në themel
Vendimi është marrë më 8 tetor 2026 dhe është shpallur më 9 nëntor. Në arsyetimin e zbardhur, Gjykata Kushtetuese vlerëson se dispozitat e kundërshtuara nuk kanë karakter normativ dhe se deputetët kërkues nuk legjitimohen për të ngritur një mosmarrëveshje kompetencash në këtë rast.
Pikërisht mbi këtë bazë, Gjykata nuk ka hyrë të verifikojë nëse dekretet bien apo jo ndesh me Kushtetutën. Pra, kërkesa e opozitës u rrëzua për shkak të filtrit procedural dhe të kompetencës, jo sepse u dha një përgjigje përfundimtare mbi kushtetutshmërinë e përmbajtjes së tyre.
Çfarë kundërshtonte opozita
Kërkesa ishte paraqitur nga 39 deputetë, të përfaqësuar nga kreu i Grupit Parlamentar të PD-së, Gazment Bardhi, dhe avokati Marash Logu. Ata kundërshtonin nenin 2 të dekretit nr. 331, datë 12 shtator 2025, për emërimin e Kryeministrit, si edhe një pjesë të dekretit nr. 333, datë 15 shtator 2025, për emërimin e Këshillit të Ministrave.
Në të dyja dekretet parashikohej që Kryeministri të ushtronte edhe përgjegjësitë për ngritjen dhe funksionimin e ministrit virtual të inteligjencës artificiale “Diella”. Sipas pretendimeve të opozitës, Presidenti kishte tejkaluar kompetencat kushtetuese duke krijuar në praktikë një strukturë të re ministrore dhe duke i ngarkuar Kryeministrit përgjegjësi të reja.
Si e lexon Gjykata statusin e “Diellës”
Në arsyetim, Gjykata thekson se dispozitat e kundërshtuara nuk përbëjnë më vete bazë juridike të mjaftueshme për krijimin e kompetencave, detyrimeve apo strukturave të reja. Sipas saj, çdo veprim i mëtejshëm duhet të mbështetet te burimi juridik i kompetencës së organit që e ndërmerr.
Gjykata ndalet edhe te vetë statusi i “Diellës”, duke konstatuar se nga përmbajtja e dekreteve nuk rezulton që ajo të jetë emëruar si anëtare e Këshillit të Ministrave ose si funksionare e një organi të parashikuar nga Kushtetuta.
Më tej, vendimi e përkufizon “Diellën” si një platformë të inteligjencës artificiale, jo si person fizik real me zotësi juridike dhe as si një ministri në kuptimin kushtetues. Po ashtu, Gjykata nënvizon se përdorimi i inteligjencës artificiale nuk mund të ndryshojë rendin kushtetues e ligjor të ushtrimit të kompetencave publike, përgjegjësisë dhe llogaridhënies.
Pakica kundër: çështja duhej gjykuar
Vendimi është marrë me shumicë votash, por jo pa kundërshtime brenda vetë Gjykatës. Gjyqtarët Marsida Xhaferllari dhe Asim Vokshi kanë mbajtur qëndrim në pakicë, duke vlerësuar se çështja duhej të shqyrtohej në themel dhe se dispozitat e kundërshtuara binin ndesh me Kushtetutën.
Sipas mendimit të pakicës, një sistem i inteligjencës artificiale nuk mund të ushtrojë funksionin kushtetues të ministrit, pasi ky funksion kërkon një person fizik që mban përgjegjësi për vendimmarrjen. Dy gjyqtarët kanë kundërshtuar edhe idenë se paraqitja e “Diellës” si ministre mund të trajtohet thjesht si çështje imazhi apo zgjedhje politike.
Në këtë linjë, pakica e ka konsideruar problematike edhe vetë “shfaqjen për një ministër që nuk ekziston”, duke e parë në kundërshtim me kuadrin ligjor që rregullon organizimin dhe funksionimin e administratës shtetërore, përfshirë Këshillin e Ministrave.
Në përfundim, Gjykata Kushtetuese arriti në përfundimin se çështja nuk hynte në fushën e saj të kontrollit për aktet normative dhe as për verifikimin e emërimit të funksionarëve kushtetues në këtë formë procedurale.
Kjo do të thotë se dilema politike dhe kushtetuese rreth “Diellës” nuk u sqarua në substancë nga vendimi final. Ajo që u mbyll është padia e opozitës, jo debati mbi kufijtë realë të përdorimit të inteligjencës artificiale në qeverisje.