Debati për provimin e jurisprudencës në gjuhën shqipe në Maqedoninë e Veriut mbetet i hapur, pa një vendim përfundimtar dhe me sinjale kontradiktore nga qeveria. Studentët shqiptarë kërkojnë të drejtën për ta dhënë të gjithë provimin në shqip, ndërsa versioni i paraqitur nga kryeministri Hristijan Mickoski ndalet te një zgjidhje e pjesshme që nuk i bind ata.
Qeveria pranon vetëm teorinë në gjuhën e studimeve
Sipas raportimit të Portalb.mk, Mickoski ka bërë të qartë se provimi nuk do të zhvillohet tërësisht në gjuhën shqipe. Sipas versionit të tij, vetëm pjesa teorike mund të jepet në gjuhën në të cilën kandidatët kanë kryer studimet, ndërsa pjesa praktike duhet të zhvillohet në maqedonisht.
Propozimi i kryeministrit parashikon që kandidatët të testohen në shqip, turqisht ose anglisht vetëm për pjesën teorike. Pjesa praktike, që përfshin simulimin e procedurave gjyqësore penale dhe civile, mbetet jashtë kësaj skeme.
Studentët kërkojnë të drejtë të plotë, jo kompromis gjysmak
Kjo qasje nuk përmbush kërkesën kryesore të rreth 400 studentëve shqiptarë, të cilët kërkojnë që provimin e jurisprudencës ta zhvillojnë 100 për qind në shqip, njësoj siç kanë ndjekur edhe studimet universitare.
Përfaqësuesi i studentëve, Mevlan Ademi, ka bërë të ditur se ata janë të gatshëm të vazhdojnë bisedimet me institucionet, por kërkojnë argumente të qarta juridike, përgjegjësi dhe afate konkrete.
Studentët kanë theksuar se nuk pranojnë zgjidhje të pjesshme. Sipas tyre, ende nuk është shpjeguar bindshëm pse provimi nuk mund të zhvillohet plotësisht në shqip dhe pse kandidatëve nuk u lejohet të paktën të përgjigjen në shqip gjatë pjesës praktike.
Deklarata të ndryshme brenda qeverisë shtojnë paqartësinë
Zv.kryeministri i parë Bekim Sali ka deklaruar se qeveria po punon për zgjidhjen e çështjes dhe se vendimi nuk do të kufizohet vetëm te provimi i jurisprudencës, por do të përfshijë edhe provime të tjera profesionale.
Sali ia ka faturuar situatën qeverisjes së kaluar dhe ka pretenduar se ekzekutivi aktual po përpiqet të korrigjojë padrejtësitë ndaj studentëve. Ai ka thënë gjithashtu se zgjidhja e propozuar është në përputhje me Kushtetutën dhe Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve.
Megjithatë, deri tani nuk ka një afat për vendimin përfundimtar. Edhe brenda qeverisë janë dhënë sinjale të ndryshme: ministri i Drejtësisë, Jeton Shasivari, kishte propozuar që 84 për qind e provimit të zhvillohej në shqip, por sipas studentëve ky variant u vu në pikëpyetje nga Mickoski vetëm një ditë më pas.
Protestat nisën prej muajsh dhe frika tani është zvarritja
Çështja është ngritur që në nëntor 2024 dhe mori më shumë vëmendje në fillim të këtij viti, kur studentë nga Universiteti i Tetovës, Universiteti i Evropës Juglindore dhe Universiteti “Nënë Tereza” dorëzuan peticion pranë institucioneve përkatëse.
Deri tani janë mbajtur edhe dy protesta, me kërkesën për zbatimin e Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve dhe garantimin e të drejtës për ta dhënë provimin në shqip.
Një tjetër shqetësim i studentëve mbetet koha. Sipas Ademit, edhe në skenarin më optimist zbatimi i një zgjidhjeje mund të zgjasë më shumë se një vit. Ai ka kundërshtuar edhe mundësinë që çështja të dërgohet në Komisionin e Venecias, pasi kjo, sipas tij, do të sillte vonesa të tjera.
Për studentët, thelbi i debatit nuk është thjesht formula teknike e provimit, por nëse institucionet do ta njohin realisht të drejtën për përdorimin e shqipes edhe në një provim profesional kyç.
Deri tani, ajo që bie më shumë në sy është mungesa e një qëndrimi të qartë dhe unik nga qeveria, ndërsa kërkesa për garanci konkrete dhe afate mbetet ende pa përgjigje.