Një boksier iranian i burgosur dhe i dënuar tri herë me vdekje është kthyer në simbol të kundërshtimit ndaj represionit në Iran. Mohammad Javad Vafaei Sani u nderua në Londër me çmimin Magnitsky, ndërsa nga qelia dërgoi një mesazh sfidues: nuk do të dorëzohet.
Çmimi në Londër, mesazhi nga burgu
31-vjeçari, kampion boksi dhe trajner, u shpall fitues i çmimit gjatë një ceremonie të mbajtur të enjten në Londër. Vlerësimi iu dha për aktivizmin në mbrojtje të të drejtave të njeriut.
Në mesazhin e dërguar nga burgu Vakilabad, në verilindje të Iranit, ai e kushtoi çmimin për të gjithë ata që janë burgosur, torturuar, kërcënuar apo dënuar me vdekje për shkak të bindjeve të tyre dhe kërkesës për liri.
Në fjalët e tij, ai e paraqiti qëndrimin si refuzim ndaj presionit për pendim, rrëfime të detyruara dhe nënshtrim përballë autoriteteve. Mesazhi i tij u përmblodh me një qëndrim të prerë: nuk do të pranojë dorëzim apo poshtërim.
Arrestimi pas protestave dhe akuza e autoriteteve
Vafaei Sani u arrestua në vitin 2020, pasi kishte marrë pjesë në protestat mbarëkombëtare të vitit 2019, të cilat kërkonin ndryshime demokratike në vend.
Sipas versionit zyrtar të autoriteteve iraniane, ai u akuzua për mbështetje të organizatës opozitare Muxhahedinët e Popullit të Iranit, të njohur si MEK.
Më pas u shpall fajtor për akuzën e ashtuquajtur “korrupsion në tokë”, një etiketim i përdorur shpesh nga sistemi iranian në çështje me ngarkesë politike. Në shtator 2024, ai mori për herë të tretë dënimin me vdekje.
Procesi nën dyshim dhe konfirmimi i dënimit
Amnesty International e ka cilësuar procesin gjyqësor ndaj tij si thellësisht të padrejtë. Më 4 tetor 2025, Gjykata Supreme e Iranit konfirmoi dënimin kapital.
Gjatë kohës në burg, sipas raportimeve të organizatave për të drejtat e njeriut, ai është torturuar dhe është mbajtur për periudha të gjata në izolim.
Rasti i tij është një nga më të përfolurit mes sportistëve iranianë që, sipas organizatave të të drejtave të njeriut, përballen me rrezik ekzekutimi për shkak të përfshirjes në kundërshtimin ndaj regjimit.
Shifrat e ekzekutimeve dhe reagimi ndërkombëtar
Çështja ka nxitur reagime ndërkombëtare nga sportistë, aktivistë dhe ekspertë ligjorë, të cilët kanë kërkuar anulimin e dënimit me vdekje dhe lirimin e tij.
Sipas organizatës Hengaw për të Drejtat e Njeriut, të paktën 710 persona janë ekzekutuar në Iran që nga fillimi i vitit 2026. Mes tyre, 79 rezultojnë të jenë të burgosur politikë dhe fetarë.
E njëjta organizatë thotë se ka dokumentuar të paktën 106 dënime me vdekje ndaj personave të arrestuar gjatë protestave të janarit, ndërsa 35 prej tyre janë ekzekutuar. Në burgun Vakilabad, ku mbahet edhe Vafaei Sani, raportohen pesë ekzekutime të lidhura me protestat dhe 15 persona të tjerë nën kërcënimin e dënimit kapital.
Çfarë përfaqëson çmimi Magnitsky
Çmimi Magnitsky mban emrin e avokatit rus Sergei Magnitsky, i cili humbi jetën në paraburgimin e policisë ruse pasi kishte denoncuar korrupsionin qeveritar.
Këto çmime u krijuan në vitin 2015 për të vlerësuar gazetarë, politikanë dhe aktivistë të angazhuar në mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
Në mesazhin e tij, boksieri iranian tha se ëndërron një Iran të lirë dhe demokratik, ku qytetarët të votojnë pa pengesa, gratë dhe burrat të jenë të barabartë dhe askush të mos burgoset apo ekzekutohet për bindjet politike.
Në fund të mesazhit të tij nga burgu, Vafaei Sani deklaroi se do të qëndrojë i palëkundur dhe nuk do t’i nënshtrohet shtypjes derisa, sipas tij, populli i Iranit të jetë i lirë.