Një takim i zhvilluar së fundmi në Tiranë ngre pikëpyetje interesante rreth debatit për krijimin e të ashtuquajturit Shteti Sovran i Urdhrit Bektashi.
Christopher S. Hyland, amerikani i angazhuar si i dërguar i posaçëm për Amerikën e Veriut i Kryegjyshatës Botërore Bektashiane dhe një prej figurave që po promovojnë ndërkombëtarisht projektin e shtetit të ri, ka bërë të ditur se ka darkuar me ish-kryeministrin dhe kreun e Partisë Demokratike, Sali Berisha.
Madje, sipas vetë Hyland, darka është zhvilluar me ftesë të Berishës.
Në një postim të publikuar pas vizitës së tij në Tiranë, Hyland shkruan:
“It was a pleasure at his invitation to dine with the former President of Albania Sali Berisha during my recent visit to Tirana.”
Pra, sipas tij, ishte Berisha ai që e kishte ftuar për darkë.
Në pamje të parë, një takim i tillë nuk do të përbënte ndonjë lajm të pazakontë. Hyland ka lidhje prej dekadash me çështjet shqiptare dhe Kosovën dhe ka qenë i angazhuar në politikën amerikane që prej periudhës së administratës Clinton.
Por sot ai ka edhe një rol tjetër që e bën takimin politikisht shumë më interesant.
Hyland po punon për shtetin që Berisha kundërshton
Hyland prezantohet si Special Envoy to North America i Kryegjyshatës Botërore Bektashiane.
Misioni i tij lidhet drejtpërdrejt me promovimin ndërkombëtar të projektit për krijimin në Tiranë të një entiteti sovran bektashi, një ide e bërë publike nga kryeministri Edi Rama në vitin 2024.
Projekti parashikon që territori i Kryegjyshatës Botërore Bektashiane në Tiranë të fitojë një status sovran, të ngjashëm në koncept me atë të Vatikanit.
Hyland nuk e fsheh entuziazmin për këtë projekt.
Në intervistën e publikuar nga gazeta holandeze NRC, të ripublikuar në Shqipëri, ai shprehet optimist për realizimin e tij dhe hedh poshtë kritikat se procesi nuk ka avancuar mjaftueshëm.
“Sa herë kanë parë këta kritikë të krijohet një shtet? Asnjëherë. Ne nuk kemi qenë kurrë më afër se kaq. Dhe nesër do të jemi përsëri një hap më pranë”, citohet Hyland.
Por pikërisht këtu lind kontradikta.
Sali Berisha është një prej kundërshtarëve më të fortë politikë të projektit.
Kreu i PD-së ka deklaruar publikisht se është kundër krijimit të shtetit sovran bektashi, duke e konsideruar nismën antikushtetuese dhe të dëmshme për modelin shqiptar të bashkëjetesës fetare.
Qëndrimi i tij nuk duhet ngatërruar me një kundërshtim ndaj komunitetit bektashi. Përkundrazi, Berisha ka vlerësuar historikisht rolin e bektashinjve në Shqipëri, ndërsa kundërshtimi i tij lidhet me krijimin e një shteti sovran brenda territorit të Republikës së Shqipërisë.
Atëherë, çfarë u diskutua në darkë?
Pikërisht për këtë arsye takimi Berisha–Hyland meriton vëmendje.
Nga njëra anë kemi kreun e opozitës shqiptare, i cili deklarohet publikisht kundër krijimit të shtetit bektashi.
Nga ana tjetër kemi një të dërguar të posaçëm të Kryegjyshatës, i cili po punon për promovimin ndërkombëtar të pikërisht këtij projekti.
Dhe, sipas Hyland, ata kanë darkuar së bashku në Tiranë me ftesë të Sali Berishës.
Nuk ka deri tani të dhëna publike që provojnë se tema e shtetit bektashi është diskutuar gjatë darkës. Po kështu, takimi në vetvete nuk përbën provë se Berisha ka ndryshuar qëndrim apo se mbështet projektin.
Hyland ka një histori shumë më të gjatë marrëdhëniesh me shqiptarët sesa angazhimi i tij aktual me Kryegjyshatën Bektashiane. Ai ka qenë aktiv për çështjen e Kosovës, ka punuar në fushatën presidenciale të Bill Clinton dhe prej dekadash ka kontakte politike në rajon.
Megjithatë, duke marrë parasysh funksionin që mban sot, pyetja është e pashmangshme:
A u diskutua gjatë darkës projekti i shtetit sovran bektashi?
Dhe nëse po, çfarë i tha Berisha njeriut që po lobon ndërkombëtarisht për një projekt të cilin ai vetë e kundërshton publikisht?
Një tjetër detaj: Hyland shfaqet entuziast për Ramën
Intervista e NRC e bën situatën edhe më interesante.
Hyland shprehet me tone jashtëzakonisht pozitive për kryeministrin Edi Rama dhe për transformimin e Tiranës, ndërsa projektin e shtetit bektashi e konsideron pjesë të vizionit të tij.
Ai vlerëson artin e Ramës, arkitekturën e re të kryeqytetit dhe argumenton se shteti bektashi do ta vendoste Shqipërinë më fuqishëm në hartën ndërkombëtare.
Kjo e vendos Hyland, të paktën për këtë çështje, shumë larg pozicionit politik të Berishës.
Në një kohë kur Rama kërkon ta çojë përpara projektin dhe Berisha deklaron se e kundërshton, amerikani që po punon për promovimin ndërkombëtar të tij rezulton se mban kontakte me të dyja anët.
Darka nuk provon ndonjë marrëveshje politike dhe nuk duhet paraqitur si e tillë.
Por ajo krijon një pyetje krejtësisht legjitime për transparencën politike:
Për çfarë biseduan Sali Berisha dhe Christopher Hyland?
Nëse shteti bektashi ishte pjesë e diskutimit, publiku ka interes të dijë se çfarë qëndrimi i është komunikuar privatisht të dërguarit të Kryegjyshatës nga lideri që publikisht premton ta kundërshtojë projektin.