Pasojat e 11 Shtatorit nuk mbetën te dita e sulmit. Gati një çerek shekulli më vonë, shifrat zyrtare në SHBA tregojnë se ekspozimi ndaj pluhurit dhe substancave toksike pranë Ground Zero po përkthehet në një valë diagnozash me kancer, me ritme që e bëjnë edhe më të rëndë koston e vonuar të tragjedisë.
Shifrat zyrtare tregojnë një rritje të fortë në një dekadë
Të dhënat e reja nga Programi Shëndetësor i Qendrës Botërore të Tregtisë tregojnë se rastet e certifikuara të kancerit te të mbijetuarit, banorët, punëtorët e Manhattanit të Poshtëm dhe personat që punuan mbi ose pranë rrënojave janë rritur nga 3,204 në vitin 2015 në 57,044 këtë vit.
Kjo përkthehet në një rritje prej rreth 1,680% në vetëm dhjetë vjet, një shifër që nxjerr në pah përmasën afatgjatë të ekspozimit toksik pas sulmeve të 11 shtatorit 2001.
Të mbijetuarit tashmë tejkalojnë edhe ndihmësit e parë
Për herë të parë, sipas këtyre të dhënave, numri i rasteve të kancerit te personat që jetuan, punuan ose ndoqën shkolla pranë Ground Zero ka kaluar numrin e rasteve te ndihmësit e parë, përfshirë zjarrfikësit dhe oficerët e policisë.
Te të mbijetuarit janë regjistruar 28,913 raste kanceri, nga vetëm 694 në vitin 2015, ose një rritje prej 4,066%. Ndërkohë, shpëtimtarët dhe ndihmësit e parë numërojnë 28,131 raste të certifikuara.
Rastet e rralla dhe diagnozat shqetësuese po shtohen
Mes të mbijetuarve dhe shpëtimtarëve janë regjistruar 82 raste të kancerit të gjëndrës së timusit, një formë shumë e rrallë tumori. Janë raportuar gjithashtu 591 raste të kancerit neuroendokrin, që prek më shpesh pankreasin, zorrët, mushkëritë ose gjëndrat mbiveshkore.
Vetëm nga marsi në qershor, rastet e kancerit neuroendokrin mes të mbijetuarve janë rritur me 6%. Po ashtu, janë regjistruar 188 raste të kancerit të gjirit te burrat dhe 163 raste të kancerit të trurit, me 14 raste të reja vetëm në tremujorin e fundit, ose 9% më shumë.
Mbi 9 mijë viktima nga sëmundjet e lidhura me ekspozimin
Sipas të dhënave të Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve, deri në qershor 67% e 145,275 anëtarëve aktualë të Programit Shëndetësor të Qendrës Botërore të Tregtisë janë certifikuar për të paktën një nga 69 llojet e kancerit të lidhura me toksinat e 11 Shtatorit.
Të paktën 9,425 persona kanë vdekur deri tani nga sëmundje të lidhura me pasojat e sulmeve, më shumë se trefishi i 2,977 viktimave të regjistruara në ditën e sulmit. Sipas programit, rritja e diagnozave lidhet pjesërisht edhe me plakjen e popullsisë së prekur, shumica e së cilës tashmë është në fund të të 50-ave, në të 60-at ose në fillim të të 70-ave.
Dëshmitë hedhin hije mbi sigurinë e ajrit pas sulmeve
Avokati Michael Barras, i cituar nga New York Post, tha se zyra e tij po humbet rreth dy klientë në ditë dhe se një certifikim i ri për kancer po regjistrohet afërsisht çdo 50 minuta. Ai e përshkroi pasojën e 11 Shtatorit si një krizë që vazhdon pa ndërprerje.
Mes personave të prekur është edhe Leslie Lane, 76 vjeçe, e cila punonte pranë Qendrës Botërore të Tregtisë në ditën e sulmeve. Ajo kujton renë e pluhurit gjatë evakuimit dhe erën e karburantit në ajër. Në vitin 2020 u diagnostikua me kancer të timusit dhe beson se sëmundja lidhet me ekspozimin në atë zonë. Ajo ka vënë në dyshim edhe deklaratat e asaj kohe se ajri ishte i sigurt.
Bilanci që po del pas gati 25 vitesh tregon se 11 Shtatori nuk mbetet vetëm një kapitull i terrorit dhe i humbjeve të menjëhershme. Shifrat e sëmundjeve dhe vdekjeve sugjerojnë një faturë shumë më të gjatë, ku pasojat e ekspozimit vazhdojnë të shfaqen vite pasi rrënojat u pastruan.
Në këtë panoramë, debati nuk është vetëm mjekësor. Ai prek edhe mënyrën si u menaxhua rreziku, çfarë iu tha publikut për sigurinë e ajrit dhe sa e plotë ishte transparenca institucionale në javët dhe muajt pas sulmeve.