Përplasja mes SHBA-së dhe Iranit në Gjirin Persik po hyn në një fazë edhe më të rrezikshme. Uashingtoni pretendon se ka goditur dhe nxjerrë jashtë funksionit tre anije iraniane që transportonin naftë bruto, pasi, sipas versionit zyrtar amerikan, Garda Revolucionare iraniane lëshoi raketa balistike ndaj dy anijeve luftarake të Marinës amerikane.
Versioni amerikan për sulmin dhe kundërpërgjigjen
Komanda Qendrore amerikane, CENTCOM, tha se një aeroplanmbajtëse dhe një destrojer i pajisur me raketa të drejtuara shmangën disa sulme iraniane. Në vijim, sipas ushtrisë amerikane, forcat e saj “çaktivizuan përgjithmonë” dy anije iraniane që transportonin naftë bruto: M/T Downy pranë ishullit Kharg dhe M/T Stark 1 pranë qytetit Jask.
Jashtë Gjirit Persik, një tjetër tanker iranian, M/T Kylo, i cili raportohet se ishte bosh, u godit disa herë dhe u “shkatërrua plotësisht”, me synimin për ta nxjerrë jashtë funksionit. Këto pretendime janë bërë nga pala amerikane, ndërsa nga Irani nuk ka ende një reagim zyrtar për episodin e fundit.
Çfarë raportuan mediat iraniane
Mediat shtetërore iraniane raportuan më herët se forcat amerikane kishin sulmuar një tanker pranë ishullit Kharg, një nyje kritike për eksportet e naftës së Iranit. Agjencia Tasnim tha se anija ishte goditur nga katër predha, por pa viktima.
Një regjistrim audio i konfirmuar nga CNN tregon se një avion ushtarak amerikan kishte paralajmëruar ekuipazhin përmes një kanali emergjence, duke u kërkuar të largohej nga pjesa e pasme e tanker-it përpara sulmit. Edhe ky detaj shton peshën e incidentit, por pa e zbutur rrezikun e përshkallëzimit ushtarak në një korridor jetik për tregtinë globale të energjisë.
Hormuzi mbetet pika më e nxehtë
Ngushtica e Hormuzit po shfaqet sërish si qendra e përplasjes. Irani po përpiqet të pengojë anijet që kalojnë aty pa miratimin e tij, ndërsa SHBA ka shtuar goditjet ndaj mjeteve detare iraniane. Përballja e re shton frikën për një cikël të ri hakmarrjeje mes dy vendeve.
Të dhënat e transportit detar dhe imazhet satelitore tregojnë se rreth 20 tankerë iranianë ndodhen të ankoruar pranë Khargut dhe nuk mund të dalin nga Gjiri për shkak të bllokadës detare amerikane. Shumë prej tyre raportohen të ngarkuar me naftë, ndërsa në Gjirin Persik dhe Gjirin e Omanit ndodhen më shumë se 50 tankerë iranianë.
Khargu, nyja strategjike e naftës iraniane
Ishulli Kharg ka një peshë të jashtëzakonshme për ekonominë energjetike të Iranit. Ai ka përpunuar zakonisht rreth 90% të eksporteve të naftës bruto të vendit dhe është goditur disa herë gjatë konfliktit.
Rëndësia e zonës e bën çdo sulm atje shumë më tepër sesa një incident ushtarak të izoluar. Çdo goditje ndaj infrastrukturës apo tankereve që operojnë pranë Khargut prek drejtpërdrejt zinxhirin e furnizimit me naftë dhe shton pasigurinë në tregjet ndërkombëtare.
Mesazhet politike nga Uashingtoni
Komandanti i CENTCOM, admirali Brad Cooper, deklaroi se mesazhi për Gardën Revolucionare iraniane ishte i qartë: çdo sulm ndaj anijeve amerikane do të pasohet nga një kosto edhe më e madhe për Iranin. Formulimi lë të kuptohet se Uashingtoni po zgjedh një linjë të ashpër presioni ushtarak në det.
Në të njëjtën kohë, nënpresidenti amerikan JD Vance tha të enjten se kjo nuk duhet cilësuar si “luftë” dhe pretendoi se nuk kishte “shkëmbim aktiv zjarri”, pavarësisht përshkallëzimit. Ai nuk dha asnjë afat për mbylljen e përplasjes dhe la të kuptohet se i takon Iranit të vendosë fundin e saj.
Me mungesën e një reagimi zyrtar nga Teherani dhe me deklarata të forta nga Uashingtoni, situata mbetet e paqëndrueshme.
Në një zonë ku kalon një pjesë vendimtare e furnizimit global me naftë, çdo lëvizje ushtarake rrezikon të ketë pasoja që shkojnë përtej dy palëve në konflikt.