Ngushtica e Hormuzit po mbetet një nyje kritike e përplasjes mes Iranit dhe SHBA-së, por të dhënat e fundit sugjerojnë se kontrolli që Teherani pretendon mbi këtë korridor strategjik nuk po funksionon më si më parë. Në terren detar, lëvizja e anijeve po ridrejtohet, ndërsa prania amerikane po krijon një ekuilibër të ri, ende larg çdo ideje për kontroll absolut.
Trafiku po zhvendoset larg rrugës së preferuar nga Irani
Sipas të dhënave të kompanisë së monitorimit detar Kpler, mbi 80% e anijeve që kanë kaluar nëpër Ngushticën e Hormuzit gjatë dy javëve të fundit kanë përdorur korridorin detar pranë Omanit.
Bëhet fjalë për një kanal të autorizuar nga OKB-ja, të cilin Irani e kundërshton. Pavarësisht këtij qëndrimi, shumica e anijeve duket se po e injorojnë presionin iranian dhe po vijojnë lundrimin në atë rrugë.
Sulme, tarifa dhe një kontroll që po dobësohet
Versioni i ekspertëve të tregut të naftës është se Irani ka humbur të paktën pjesërisht kontrollin praktik mbi ngushticën. Homayoun Falakshahi nga Kpler ka vlerësuar se ky ndryshim është i dukshëm krahasuar me një muaj më parë, kur trafiku pranë Omanit ishte pothuajse inekzistent.
Zhvendosja e trafikut ka kufizuar edhe mundësinë e Teheranit për të vendosur tarifa mbi anijet, një praktikë që ishte përdorur gjatë pranverës. Edhe pse skadimi i memorandumit mes SHBA-së dhe Iranit teorikisht mund t’i hapte rrugë rikthimit të tyre, nuk ka shenja se këto tarifa po mblidhen realisht.
Cisternat ndryshojnë taktikat për të shmangur rrezikun
Kuvajti, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë marrë me qira disa nga supercisternat më të mëdha për të transportuar naftë nga Gjiri Persik përmes Hormuzit.
Sipas ekspertëve, ngarkesat më pas transferohen te anije të tjera në Gjirin e Omanit, jashtë zonës më të rrezikuar. Disa cisterna çaktivizojnë edhe transponderët dhe dalin për javë të tëra nga sistemet tradicionale të gjurmimit, një praktikë e njohur si “trafik i errët”.
Pretendimi amerikan për "kontroll total" mbetet nën pikëpyetje
SHBA, që mban një prani të konsiderueshme ushtarake në zonë, pretendon se ka një panoramë më të plotë të lëvizjes së anijeve. Sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, tha se volumi i naftës që kalon përmes ngushticës dhe ai i ridrejtuar përreth saj ka arritur rreth 15 milionë fuçi në ditë gjatë një jave.
Kjo shifër i afrohet mesatares prej rreth 20 milionë fuçish në ditë që qarkullonin para luftës, por mbetet ende më poshtë. Në këtë sfond, deklarata e Donald Trump për “kontroll total” nga SHBA është pritur me skepticizëm, pasi Irani vazhdon sulmet dhe flukset nuk janë kthyer në nivelet e mëparshme.
As SHBA, as Irani nuk duken me dominim të plotë
Vlerësimet e ekspertëve sugjerojnë se realiteti në Hormuz është më i ndërlikuar sesa deklaratat politike. Sipas Andy Lipow, edhe Irani duket se e ka humbur pjesërisht kontrollin e ngushticës.
Leximi më i kujdesshëm i situatës është se Teherani mund të synojë më shumë frenimin dhe kërcënimin e trafikut detar sesa kontrollin absolut të korridorit. Kjo e mban ngushticën në një gjendje tensioni të vazhdueshëm, ku ndikimi ushtarak, ekonomik dhe psikologjik mbetet i hapur.
Lëvizja e anijeve drejt korridorit pranë Omanit po ndryshon balancën në një nga pikat më sensitive të tregtisë globale të naftës.
Por mes pretendimeve amerikane dhe kundërshtimit iranian, të dhënat tregojnë më shumë një kontroll të kontestuar sesa një fitore të pastër të njërës palë.