Përplasja mes Uashingtonit dhe Teheranit po hyn në një fazë të re presioni ekonomik, me pasoja që mund të prekin jo vetëm rajonin, por edhe tregjet globale të energjisë. Sipas njoftimeve nga administrata amerikane, të hënën pritet një paketë e re sanksionesh, ndërsa pala iraniane ka lëshuar kërcënimin më të fortë deri tani për eksportet e naftës nga Gjiri Persik.
Uashingtoni sinjalizon goditje të re ekonomike
Shtetet e Bashkuara kanë paralajmëruar atë që e quajnë “ofensiva më e madhe financiare” ndaj Iranit, ndërsa pritet të vendosin masa të reja ekonomike që synojnë edhe partnerët tregtarë të Teheranit.
Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, pritet të dalë në një konferencë për shtyp të hënën. Në një shkrim të publikuar në “Financial Times”, ai e përshkroi nisjen e masave si një lloj “Dite D ekonomike”, duke e paraqitur si mobilizimin më të madh financiar kundër një kundërshtari.
Përtej retorikës së fortë, mbetet për t’u parë sa larg do të shkojë paketa e re dhe cilat vende apo kompani do të goditen realisht nga ky raund i ri presioni amerikan.
Teherani përgjigjet me kërcënim për eksportet e naftës
Në krahun tjetër, Irani po sinjalizon se nuk do ta trajtojë paketën e re si thjesht çështje sanksionesh. Zyrtarë iranianë kanë lënë të hapur si kundërpërgjigjen ekonomike, ashtu edhe atë ushtarake.
Mohsen Rezaei, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare të Iranit, deklaroi se nëse, sipas versionit iranian, “lufta ekonomike” vazhdon, asnjë pikë nafte nuk do të eksportohet përmes Ngushticës së Hormuzit apo nga pika të tjera të Gjirit Persik.
Ai paralajmëroi gjithashtu se çdo vend që merr pjesë ose mbështet ofensivën ekonomike amerikane mund të konsiderohet nga Teherani si palë në luftë.
Hormuzi, pika më e ndjeshme për tregjet
Kërcënimi për të ndërprerë eksportet e naftës prek drejtpërdrejt një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë. Ngushtica e Hormuzit mbetet nyja më e ekspozuar e kësaj përplasjeje.
Situata ka shkaktuar tashmë ndërprerje në transportin detar dhe ka shtuar presionin mbi çmimet globale të karburanteve. Gjatë javës së kaluar, nafta Brent u rrit me rreth 6%.
Edhe pse Irani ka pësuar dëme të mëdha ushtarake dhe ekonomike, ai raportohet se ruan kapacitete të mjaftueshme raketore dhe me dronë për të kërcënuar vendet fqinje të Gjirit dhe anijet që transportojnë naftë.
Konflikti mbetet i hapur, diplomacia ende pa rrugëdalje
Tensionet vijojnë pas një konflikti gjashtëmujor që, megjithëse nuk ka prodhuar prej javësh përplasje të drejtpërdrejta ushtarake mes palëve, nuk ka sjellë as ndonjë proces serioz negociatash.
Që prej sulmeve amerikane dhe izraelite të 28 shkurtit, mijëra njerëz janë vrarë, kryesisht në Iran dhe Liban. Sulmet kanë dëmtuar kapacitete të rëndësishme ushtarake të Iranit dhe i kanë rënduar më tej kostot ekonomike një vendi që ishte tashmë nën presion nga sanksionet, inflacioni, dobësimi i monedhës, mungesat e energjisë dhe dëmtimet në infrastrukturë.
Në mungesë të kontakteve të drejtpërdrejta mes Uashingtonit dhe Teheranit, vende si Katari, Pakistani dhe Turqia kanë tentuar të ndërmjetësojnë. Irani ka njoftuar se shefi i ushtrisë së Pakistanit, Asim Munir, do të vizitojë Teheranin, në një moment kur rikthimi i diplomacisë duket ende i pasigurt.
Presion edhe ndaj vendeve të treta
Mesazhi amerikan nuk është drejtuar vetëm Iranit. Bessent ka paralajmëruar edhe shtetet që vazhdojnë bashkëpunimin ekonomik e financiar me Teheranin, duke i kritikuar për atë që e cilëson politikë zbutjeje.
Në këtë sfond hyn edhe Kina, të cilës SHBA i kanë kërkuar më herët bashkëpunim me Uashingtonin. Sipas të dhënave të përmendura nga pala amerikane, Kina historikisht ka siguruar rreth gjysmën e importeve të saj të naftës nga rajoni i Gjirit.
Ambasada kineze në Uashington ka reaguar duke deklaruar se sanksionet dhe presioni nuk ndihmojnë në zgjidhjen e problemit, duke kërkuar kthim te diplomacia.
Në këtë fazë, përballja nuk po matet vetëm me raketa apo deklarata, por edhe me kontrollin mbi tregtinë, naftën dhe koston që secila palë përpiqet t’i imponojë tjetrës.
Nëse paketa e re amerikane hyn në fuqi me shtrirje të gjerë dhe Teherani e përkthen kërcënimin në veprim, pasoja nuk do të kufizohen te dy vendet, por do të ndihen menjëherë në tregjet ndërkombëtare dhe në sigurinë e rajonit.