Një nga ndryshimet më të forta të vitit të ri shkollor po vjen nga përdorimi i inteligjencës artificiale në klasë. Sipas versionit zyrtar, Ministria e Arsimit ka hartuar një udhëzues që u hap rrugë mësuesve dhe nxënësve të përdorin mjete si ChatGPT, Gemini apo Full Fact në të gjithë sistemin parauniversitar, jo vetëm për ushtrime dhe projekte, por edhe për elementë të vlerësimit.
Nga ushtrimet te testet dhe vlerësimi
Dokumenti parashikon që mësuesit të mund të përdorin inteligjencën artificiale për të përgatitur materiale mësimore, përfshirë ushtrime, pyetje, teste dhe forma të ndryshme vlerësimi. Fusha e përdorimit shtrihet nga gjuha shqipe dhe gjuhët e huaja te matematika, artet dhe edukimi fizik.
Po ashtu, udhëzuesi lejon përdorimin e këtyre mjeteve për përkthim tekstesh, korrigjim gabimesh gjuhësore dhe ndihmë në planifikimin e orës mësimore, me kërkesa të strukturuara sipas temës, lëndës dhe klasës. Kjo e vendos inteligjencën artificiale shumë më afër praktikës së përditshme në shkollë sesa thjesht si mjet ndihmës periferik.
Institucionet e paraqesin si mbështetje, jo zëvendësim
Sipas institucioneve të arsimit, inteligjenca artificiale duhet të mbështesë dhe jo të zëvendësojë aftësitë njerëzore. Agjencia e Sigurimit të Cilësisë së Arsimit argumenton se këto mjete mund të ndihmojnë në përshtatjen e materialeve sipas ritmeve, stileve dhe nevojave të ndryshme të nxënësve.
Në këtë logjikë, IA shihet si një mënyrë për të thjeshtuar shpjegimet, për të krijuar detyra me nivele të ndryshme vështirësie dhe për të ofruar mbështetje shtesë ose sfida më të avancuara. Megjithatë, kalimi nga teoria në praktikë mbetet pika më e ndjeshme, sidomos në një sistem ku diferencat mes shkollave, infrastrukturës dhe përgatitjes së mësuesve janë të njohura.
Rreziku i dezinformimit, plagjiaturës dhe cenimit të të dhënave
Vetë udhëzuesi pranon se përdorimi i inteligjencës artificiale sjell rreziqe të qarta: dezinformim, varësi digjitale, cenim të privatësisë dhe përdorim joetik të përmbajtjeve të gjeneruara. Për këtë arsye, mësuesit dhe nxënësit orientohen të verifikojnë përmbajtjen e prodhuar nga IA dhe të kenë kujdes me të dhënat personale.
Një nga pikat më delikate lidhet me plagjiaturën. Sipas udhëzimit, përdorimi i IA për të kuptuar një koncept, për të marrë sugjerime ose për të përmirësuar një draft mund të konsiderohet i pranueshëm vetëm kur nxënësi mendon dhe punon vetë. Kopjimi i drejtpërdrejtë i përgjigjeve të prodhuara nga këto mjete konsiderohet cënim i integritetit akademik.
Anonimizimi kërkohet, por zbatimi mbetet prova reale
Dokumenti nënvizon se, kur inteligjenca artificiale përdoret për materiale mësimore, duhet të hiqen emrat, inicialet, fotografitë, emri i shkollës dhe çdo detaj tjetër që mund të çojë te identifikimi i një personi. Në letër, kjo paraqitet si garanci minimale për mbrojtjen e privatësisë.
Por pikërisht këtu lind edhe prova më e vështirë për sistemin: sa realisht mund të zbatohet kjo disiplinë në përditshmërinë e shkollave shqiptare. Udhëzuesi mbështetet te qasja e UNESCO-s, e cila e trajton inteligjencën artificiale si mundësi për përmirësimin e arsimit, por vetëm kur ka politika të qarta, mësues të përgatitur dhe masa reale mbrojtëse për nxënësit. Kjo lë të hapur pyetjen thelbësore nëse shkollat janë gati për këtë hap, apo nëse vendimi po paraprin kapacitetet në terren.
Lejimi zyrtar i inteligjencës artificiale në shkollë shënon një kthesë të rëndësishme në arsimin parauniversitar. Por mes premtimit për modernizim dhe rreziqeve të njohura për cilësinë, ndershmërinë akademike dhe privatësinë, testi i vërtetë nuk do të jetë te dokumenti, por te mënyra si do të zbatohet në klasë.