Përplasja për një sipërfaqe toke në Palasë është përdorur nga Filip Çakuli si shembull i drejtpërdrejtë i mënyrës se si çështja e pronave në Shqipëri vazhdon të mbetet e paqartë, pavarësisht dokumenteve, lejeve dhe vendimeve institucionale. Në analizën e tij, ironia nuk kursen as mekanizmin shtetëror, që sipas këtij këndvështrimi prodhon akte e statuse, por jo qartësi mbi pronësinë.
Një konflikt që ngre sërish pyetjen bazë për pronën
Në qendër të analizës është një përplasje mes dy biznesmenëve për një tokë në Palasë. Njëri pretendon se prona i përket, madje se një pjesë e saj është blerë dy herë, ndërsa pala tjetër paraqitet me dokumentet dhe projektin e vet.
Nga ky episod, Çakuli ngre një pyetje që në Shqipëri përsëritet prej dekadash: kur mbi të njëjtën tokë dalin dokumente, projekte dhe pretendime të ndryshme, kush e mban realisht përgjegjësinë për rrëmujën?
Dokumente, leje dhe status strategjik, por pa përgjigje të qartë
Në analizë renditen hallkat institucionale dhe administrative që prekin çështjen: Kadastra lëshon dokumente, AZHT shqyrton projekte, KKTU merr vendime, investitori përfiton status strategjik, më pas vijojnë projektimi, marketingu dhe ndërtimi.
Kjo zinxhir procedurash paraqitet si një sistem që ecën përpara edhe kur baza e pronësisë mbetet e kontestuar. Pikërisht këtu vendoset edhe kritika kryesore: aparati shtetëror shfaqet funksional në prodhimin e akteve, por jo domosdoshmërisht në sqarimin e konfliktit themelor.
Çfarë përmendet për projektin “Delta Falaise”
Në dokumentin zyrtar të cituar për projektin “Delta Falaise” flitet për afro 258 mijë metra katrorë në total. Prej tyre, rreth 26 mijë metra katrorë rezultojnë private, ndërsa afro 232 mijë metra katrorë përmenden si pronë shtetërore e pretenduar.
Sipas analizës, kjo tablo përfshin një përzierje termash dhe regjimesh juridike: privat, shtetëror, AMTP, certifikata pronësie, leje, aplikime dhe mbivendosje. Dhe pikërisht kjo shumësi dokumentesh përdoret si provë e një sistemi që shton shtresa burokratike pa e zhbërë paqartësinë.
Satira si akuzë ndaj mënyrës si trajtohet thelbi
Në vend që të hetohet se kush gaboi në Kadastër, kush firmosi dhe si u krijuan mbivendosjet, analiza zgjedh satirën për të goditur mënyrën se si debati devijohet. Figura e “mbjelljes së ullinjve” përdoret si metaforë për zëvendësimin e përgjegjësisë me fasadë.
Në fund, pyetja mbetet po ajo që ka shoqëruar për vite tranzicionin shqiptar: e kujt është toka? Sipas këtij këndvështrimi, problemi nuk është mungesa e letrave, por fakti që edhe me letra, vulë e status zyrtar, pronësia mund të mbetet po aq e diskutueshme sa në fillim.
Analiza e Çakulit e lexon rastin e Palasës jo si incident të izoluar, por si simptomë të një modeli më të gjerë ku institucionet prodhojnë vendime paralelisht me konfliktin, jo domosdoshmërisht mbi të.
Dhe kur një sistem arrin të nxjerrë njëherësh dokumente, projekte dhe pretendime të ndryshme mbi të njëjtën tokë, ironia nuk duket më thjesht figurë letrare, por përshkrim i gjendjes.