Shqipëria mund të flasë për integrim europian, por prova reale mbetet diku tjetër: te aftësia e institucioneve për të përgatitur projekte dhe për të thithur fonde. Sipas BERZH, pikërisht këtu qëndron një nga dobësitë kryesore, me theks të veçantë te niveli vendor, ku bashkitë pritet të mbajnë një peshë të madhe në përdorimin e parave të BE-së.
Paralajmërimi i BERZH për kapacitetet e dobëta
Në një intervistë, Grzegorz Zielinski, Drejtor Menaxhues i BERZH për Evropën Juglindore, e paraqiti kapacitetin për përgatitjen dhe zbatimin e projekteve si një problem që nuk duhet të mbetet vetëm në administratën qendrore.
Sipas tij, sfida lidhet drejtpërdrejt me anëtarësimin në Bashkimin Evropian, pasi në një fazë të mëvonshme fokusi nuk do të jetë vetëm te financimet nga BERZH apo institucione të ngjashme, por te përdorimi në kohë dhe me efikasitet i fondeve të BE-së, si para ashtu edhe pas anëtarësimit.
Bashkitë në qendër të testit për fondet europiane
Zielinski theksoi se kapaciteti për përgatitjen e projekteve dhe përthithjen e fondeve duhet të ekzistojë në të gjitha nivelet, veçanërisht në bashki.
Sipas këtij vlerësimi, njësitë vendore do të jenë ndër aktorët kryesorë që mund të drejtojnë ndryshimin, sidomos për infrastrukturën dhe lidhjen me rrugët lokale, elementë që ndikojnë drejtpërdrejt te tërheqja e investimeve private.
Mesazhi i BERZH lë të kuptohet se pa administratë vendore funksionale dhe me projekte të gatshme, fondet europiane mund të ekzistojnë në letër, por jo domosdoshmërisht të kthehen në zhvillim real në terren.
Ekonomia hyn në proces me dobësi të vjetra
Përtej çështjes së fondeve, BERZH evidenton edhe një tjetër problem strukturor të ekonomisë shqiptare: eksportet me kompleksitet të ulët dhe varësinë e vazhdueshme si importues neto i mallrave.
Sipas këtij këndvështrimi, Shqipëria duhet të dalë nga modeli i konkurrimit me kosto të ulët dhe të lëvizë drejt produkteve dhe shërbimeve me më shumë vlerë të shtuar.
Zielinski vuri theksin edhe te nevoja që bizneset të lidhen më fort me njëra-tjetrën, në mënyrë që mallrat dhe shërbimet e prodhuara në vend të bëhen konkurruese në tregun pan-evropian.
Financimi do të ketë kushte, jo para pa drejtim
BERZH sinjalizon se financimi për biznesin do të jetë i disponueshëm, por jo si një mekanizëm pa filtër dhe pa orientim.
Sipas deklaratës së Zielinskit, çështja nuk është vetëm marrja e financimit, por përdorimi i tij në përputhje me prioritetet dhe avantazhet konkurruese të së ardhmes.
Në thelb, mesazhi është se fondet, qofshin nga institucionet financiare apo nga BE-ja, nuk zëvendësojnë dot mungesën e reformave, planifikimit dhe kapaciteteve zbatuese.
Deklaratat e BERZH e vendosin fokusin te një problem që shpesh fshihet pas retorikës së integrimit: jo sa fonde mund të premtohen, por sa prej tyre arrijnë të përdoren me rezultat.
Për Shqipërinë, testi duket se nis nga gjërat bazë: projekte serioze, bashki me kapacitete reale dhe një ekonomi që prodhon më shumë vlerë sesa thjesht kosto të ulët.