Në një moment kur dialogu mes Kosovës dhe Serbisë mbetet i ngrirë në nivelin politik, shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, ka kërkuar në Nju Jork lëvizje konkrete nga të dyja palët. Pas takimeve të ndara me kryeministrin Albin Kurti dhe presidentin serb Aleksandar Vuçiç, mesazhi i Brukselit ishte i qartë: marrëveshjet ekzistuese nuk mund të trajtohen si deklarata pa pasoja.
Mesazhi i BE-së: marrëveshjet janë detyruese
Takimet u zhvilluan në kuadër të punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, ku Kallas u takua veçmas me Kurtin dhe Vuçiçin.
Sipas deklarimit të saj, përparimi në normalizimin e marrëdhënieve Kosovë-Serbi duhet të ecë paralelisht me rrugën drejt Bashkimit Evropian. Ajo theksoi se marrëveshjet e arritura në dialogun e ndërmjetësuar nga BE-ja, veçanërisht Marrëveshja e Ohrit, janë detyruese.
Kallas shtoi se zbatimi i tyre nuk është një favor ndaj Brukselit, por një detyrim ndaj qytetarëve dhe rajonit. Ajo tha gjithashtu se BE-ja do të mbetet ndërmjetëse e paanshme, por la të kuptohet se mungesa e vullnetit politik në Prishtinë dhe Beograd mbetet pengesa reale.
Dialogu i bllokuar dhe kushti i Kurtit për Banjskën
Kurti dhe Vuçiç nuk janë takuar në kuadër të dialogut që nga shtatori i vitit 2023. Kryeministri i Kosovës e ka kushtëzuar vazhdimin e bisedimeve me dorëzimin e personave të dyshuar për sulmin në Banjskë, për të cilin ai akuzon Serbinë.
Gjatë takimit në Nju Jork, Kurti rikujtoi se më 24 shtator bëhen tre vjet nga sulmi në Banjskë, ku u vra polici Afrim Bunjaku, ndërsa në përleshjet pasuese u vranë edhe tre sulmues serbë.
Përgjegjësinë për sulmin e ka marrë Millan Radoiçiq, ish-nënkryetar i Listës Serbe. Kosova ka kërkuar vazhdimisht ekstradimin e tij nga Serbia. Në reagimin e tij publik, Kurti kërkoi mbështetjen e BE-së për t’i bërë presion Serbisë që, sipas tij, personat e përfshirë të përballen me drejtësinë në Kosovë.
Edhe BE-ja dhe Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar që personat e përfshirë në sulm të mbahen përgjegjës para drejtësisë.
Çfarë tha Vuçiç pas takimit
Nga ana tjetër, sipas versionit të bërë publik nga Vuçiç, biseda me Kallasin u përqendrua te marrëdhëniet Serbi-BE, reformat në funksion të anëtarësimit dhe stabiliteti rajonal, përfshirë pozitën dhe sigurinë e serbëve në Kosovë.
Presidenti serb deklaroi se Serbia mbetet e përkushtuar ndaj dialogut me partnerët evropianë. Megjithatë, takimi nuk prodhoi ndonjë sinjal për kapërcimin e ngërçit që ka bllokuar prej kohësh procesin politik mes dy vendeve.
Kurti ngriti edhe çështjen e Speciales dhe shqiptarëve në Serbi
Pas takimit me Kallasin, Kurti bëri të ditur se ka shprehur shqetësim për dënimet ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së nga Dhomat e Specializuara dhe se Kosova, sipas tij, do të angazhohet që vendimi të ndryshohet në apel.
Më 16 shtator, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi u gjetën fajtorë për katër akuza për krime lufte dhe u dënuan me 81 vjet burg në total. Paralelisht, në Prishtinë po mbahen protesta kundër vendimit, ndërsa janë paralajmëruar edhe reagime të tjera në nivel vendi.
Kurti ngriti po ashtu shqetësimin për shqiptarët në jug të Serbisë, duke i cilësuar ata të diskriminuar dhe të nënpërfaqësuar në institucione. Ai përmendi edhe praktikën e njohur si pasivizimi i adresave, që sipas pretendimeve të ngritura prej kohësh nga pala kosovare dhe shqiptarët e Luginës së Preshevës, sjell humbje të të drejtave civile dhe sociale.
Në të njëjtën linjë, Kurti tha se Kosova mbetet e orientuar drejt BE-së dhe NATO-s, ndërsa akuzoi Serbinë se po lëviz mes ndikimit të Rusisë dhe Kinës. Beogradi është kritikuar më parë nga SHBA-ja dhe BE-ja për mosvendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë dhe për afërsinë në fushën e armatimit me Moskën dhe Pekinin.
Takimet në Nju Jork treguan edhe një herë se ndërmjetësimi evropian vazhdon, por pa garanci se palët janë gati të lëvizin nga pozicionet e tyre të forta.
Përtej deklaratave diplomatike, çështjet që mbajnë peng dialogun mbeten të njëjtat: zbatimi i marrëveshjeve, përgjegjësia për Banjskën dhe mungesa e besimit politik mes Prishtinës dhe Beogradit.